מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײַן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
20
לזוגתי היקרה הצנועה החכמה מרת שײנע־שײנדל שתּחי′!
ראשית בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ב″ה בקװ־החײם־והשלום.
השם־יתברך זאָל העלפֿן מען זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס מיט
בשׂורות־טובֿות ישועות־ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן.
והשנית זײַ װיסן, זוגתי היקרה, אַז איך פֿאָר קײן װין אם־ירצה־השם
גאָר אָן אַ שום תּירוץ אױפֿן קאָנגרעס, און ניט אַלײן ― איך פֿיר מיט זיך אַ
פֿאַרטיקן אַן אױסגעאַרבעטן פּלאַן פֿאַר ארץ־ישׂראל, אַ סך גרעסערן און אַ סך
בעסערן פֿון יענעם פּלאַן, װאָס איך האָב דיר געהאַט געשריבן װעגן אַנגאָלע,
ארץ־ישׂראל, פֿאַרשטײסטו מיך, איז ניט אַנגאָלע. אַנגאָלע איז אַנגאָלע, און
ארץ־ישׂראל איז ארץ־ישׂראל. דער נאָמען אַלײן איז שױן גענוג, אַז אַ ייִדיש האַרץ
זאָל װערן אָנגעװאַרעמט און אױפֿגעקאָכט און עס זאָל פֿאַרצאַפּלט װערן פֿון
בענקעניש און פֿאַרברענט װערן פֿון חרפּה פֿאַר זיך אַלײן, אַז אַלע פֿעלקער האָבן
אַ הײם, נאָר מיר שלעפּן זיך אַרום װי די בעטלערס אױף פֿרעמדע חתונות, קלײַבן
די ברעקלעך אונטערן טיש, װאָס דאָס פֿאַרגינט מען אונדז אױך ניט און מען
יאָגט אונדז מיט הינט און מיט שטעקנס און מיט שטײנער ― גװאַלד געשריגן!
נעם די בולגאַרן, די סערבן, די מאָנטענעגערער אַפֿילו, װער זענען זײ קעגן
אונדז? פּאַסטעכער, גראָבע יונגען, װילדע מענטשן, ― זענען זײ זיך מפֿקיר,
מוסר־נפֿש יעדער פֿאַר זײַן לאַנד, לײגן אַװעק די לעצטע בני־יחידים און
פֿאַרזעצן דאָס לעצטע קישעלע ― און מיר? די עלטסטע פֿון אַלע פֿעלקער, די
אױסדערװײלטע בײַ גאָט, װײַז מיר װאָס האָבן מיר ביז אַהער ― שױן באַלד צװײ
טױזנט יאָר ― געטאָן פֿאַר אונדזער לאַנד, פֿאַר ארץ־ישׂראל? אַ װערטעלע
אױסצורעדן א־ר־ץ―י־שׂ־ר־א־ל! דאָס לאַנד פֿון ישׂראל! אונדזער אײגן לאַנד,
װוּ עס ליגן באַהאַלטן אונדזערע אָבֿות־אַבֿותינו, װוּ מיר האָבן געהאַט אונדזער
בית־המיקדש, אונדזערע כּהנים און לװיִיִם, אונדזער אָרגל, אונדזערע נבֿיאים,
אונדזערע מלכים, מלכי בית־דוד ― נײן! קענסט דיר זאָגן װאָס דו װילסט, עס
װעט זיך בײַ קײנעם ניט עפֿענען אַ מױל, אַפֿילו בײַ די גרעסטע שׂונאים
|
|
mnHm-mendl fun varshe tsu zayn vayb sheyne-sheyndl in KTrilevke
20
lzugosi hikrh htsnueh hkhokhme mores sheyne-sheyndl shWHi′!
reyshes bin ikh dir moydiye, az ikh bin b″h bkv-hHeym-uhsholem.
hshm-yisborekh zol helfn men zol tomed horkhn eyns fun dos andere nor guts mit
bsures-tuBuT yeshues-unHmuT btokh Kll-yisroel ― omeyn.
vehasheynes zay visn, zugosi hikrh, az ikh for keyn vin #m-irtsh-hshm
gor on a shum teyrets oyfn kongres, un nit aleyn ― ikh fir mit zikh a
fartikn an oysgearbetn plan far #rts-yisroel, a sakh gresern un a sakh
besern fun yenem plan, vos ikh hob dir gehat geshribn vegn angole,
#rts-yisroel, farshteystu mikh, iz nit angole. angole iz angole, un
#rts-yisroel iz #rts-yisroel. der nomen aleyn iz shoyn genug, az a yidish harts
zol vern ongevaremt un oyfgekokht un es zol fartsaplt vern fun
benkenish un farbrent vern fun kharpe far zikh aleyn, az ale felker hobn
a heym, nor mir shlepn zikh arum vi di betlers oyf fremde khasenes, klaybn
di breklekh untern tish, vos dos fargint men undz oykh nit un men
yogt undz mit hint un mit shtekns un mit shteyner ― gvald geshrign!
nem di bulgarn, di serbn, di montenegerer afile, ver zenen zey kegn
undz? pastekher, grobe yungen, vilde mentshn, ― zenen zey zikh mafker,
moysernefesh yeder far zayn land, leygn avek di letste bni-yekhidem un
farzetsn dos letste kishele ― un mir? di eltste fun ale felker, di
oysderveylte bay got, vayz mir vos hobn mir biz aher ― shoyn bald tsvey
toyznt yor ― geton far undzer land, far #rts-yisroel? a vertele
oystsuredn #-r-ts―i-Q-r-#-l! dos land fun yisroel! undzer eygn land,
vu es lign bahaltn undzere oBuT-avoyseynu, vu mir hobn gehat undzer
bes-hmikdsh, undzere kohanem un lviim, undzer orgl, undzere neviyem,
undzere melokhem, malkhey biT-Doved ― neyn! kenst dir zogn vos du vilst, es
vet zikh bay keynem nit efenen a moyl, afile bay di greste sonem
|
מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײַן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
20
לזוגתי היקרה הצנועה החכמה מרת שײנע־שײנדל שתּחי′!
<<ראשית>> בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ב″ה בקװ־החײם־והשלום.
השם־יתברך זאָל העלפֿן מען זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס מיט
בשׂורות־טובֿות ישועות־ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן.
<<והשנית>> זײַ װיסן, זוגתי היקרה, אַז איך פֿאָר קײן װין אם־ירצה־השם
גאָר אָן אַ שום תּירוץ אױפֿן קאָנגרעס, און ניט אַלײן ― איך פֿיר מיט זיך אַ
פֿאַרטיקן אַן אױסגעאַרבעטן פּלאַן פֿאַר ארץ־ישׂראל, אַ סך גרעסערן און אַ סך
בעסערן פֿון יענעם פּלאַן, װאָס איך האָב דיר געהאַט געשריבן װעגן אַנגאָלע,
ארץ־ישׂראל, פֿאַרשטײסטו מיך, איז ניט אַנגאָלע. אַנגאָלע איז אַנגאָלע, און
ארץ־ישׂראל איז ארץ־ישׂראל. דער נאָמען אַלײן איז שױן גענוג, אַז אַ ייִדיש האַרץ
זאָל װערן אָנגעװאַרעמט און אױפֿגעקאָכט און עס זאָל פֿאַרצאַפּלט װערן פֿון
בענקעניש און פֿאַרברענט װערן פֿון חרפּה פֿאַר זיך אַלײן, אַז אַלע פֿעלקער האָבן
אַ הײם, נאָר מיר שלעפּן זיך אַרום װי די בעטלערס אױף פֿרעמדע חתונות, קלײַבן
די ברעקלעך אונטערן טיש, װאָס דאָס פֿאַרגינט מען אונדז אױך ניט און מען
יאָגט אונדז מיט הינט און מיט שטעקנס און מיט שטײנער ― גװאַלד געשריגן!
נעם די בולגאַרן, די סערבן, די מאָנטענעגערער אַפֿילו, װער זענען זײ קעגן
אונדז? פּאַסטעכער, גראָבע יונגען, װילדע מענטשן, ― זענען זײ זיך מפֿקיר,
מוסר־נפֿש יעדער פֿאַר זײַן לאַנד, לײגן אַװעק די לעצטע בני־יחידים און
פֿאַרזעצן דאָס לעצטע קישעלע ― און מיר? די עלטסטע פֿון אַלע פֿעלקער, די
אױסדערװײלטע בײַ גאָט, װײַז מיר װאָס האָבן מיר ביז אַהער ― שױן באַלד צװײ
טױזנט יאָר ― געטאָן פֿאַר אונדזער לאַנד, פֿאַר ארץ־ישׂראל? אַ װערטעלע
אױסצורעדן א־ר־ץ―י־שׂ־ר־א־ל! דאָס לאַנד פֿון ישׂראל! אונדזער אײגן לאַנד,
װוּ עס ליגן באַהאַלטן אונדזערע אָבֿות־אַבֿותינו, װוּ מיר האָבן געהאַט אונדזער
בית־המיקדש, אונדזערע כּהנים און לװיִיִם, אונדזער אָרגל, אונדזערע נבֿיאים,
אונדזערע מלכים, מלכי בית־דוד ― נײן! קענסט דיר זאָגן װאָס דו װילסט, עס
װעט זיך בײַ קײנעם ניט עפֿענען אַ מױל, אַפֿילו בײַ די גרעסטע שׂונאים
|