מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײַן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
16
לזוגתי היקרה החכמה והצנועה שײנע־שײנדל שתּחי′!
ראשית בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ב″ה בקװ־החײם־והשלום.
השית″ב זאָל העלפֿן מ'זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס מיט
בשׂורות־טובֿות ישועות־ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן
והשנית זײַ װיסן זוגתי היקרה, אַז דער טערק, אַחוץ װאָס ער האָט
זיך אַלײן אומגליקלעך געמאַכט, האָט ער מיר נאָך צעשלאָגן אַלע מײַנע
גאָלדענע פּלאַנען. ער האָט ניט באַדאַרפֿט לאָזן זיך איבעררעדן פֿון די יונגע־לײַט
און ניט קריכן אַזױ גיך קײן אַדרינאָפּאָל און קײן קירקעלעס און אין די
איבעריקע ערטער, פֿון װאַנען מען האָט אים ניט לאַנג אַרױסגערײכערט, ניט
געלאָזט אַפֿילו, װי מען זאָגט, דעם אָרט זיך אָפּקילן. ער האָט דאָס ניט באַדאַרפֿט,
װאָרעם הלװאַי איך זאָל ליגן זאָגן ― עס װעט אים גלאַט ניט אָפּלױפֿן, אין די
הױכע פֿענצטער זיצט מען שױן און מען טראַכט און מען עצהט זיך און מען
זוכט אַ מבֿוא, װי אַרום מען זאָל אים אױף אַ לײַטישן אופֿן אָפּציִען און
פֿאַרטרײַבן צוריק אין זײַן אַלטער הײם?...
אמת, שטאַרק פֿאַראיבל האָבן אױף אים קאָן מען אױך ניט. דער יצר־הרע
פֿון נקמה איז גרױס. אַז מ'זעט דײַן האָב־און־גוטס װאַלגערט זיך, װי נאָך
אַ פּאָגראָם, אין אַלע גאַסן, הפֿקר, און פֿרעמדע טײלן זיך דערמיט... און דאָ האָט
גאָט געהאָלפֿן, די פּאָגראָמשטשיקעס אַלײן האָבן זיך צעאַמפּערט, ניט געקאָנט
אײַנטײלן זיך, האָבן זײ זיך צעהרגעט און צעיושעט אײנס דאָס אַנדערע ―
װען נאָך קאָן זײַן אַזאַ שעת־הכּושר. װי זאָגט די מאַמע דײַנע: אַ כּשרער טאָפּ
מיט אַ כּשרן לעפֿל... טאָר מען אָבער ניט פֿאַרגעסן, אַז כאָטש דער שׂונא איז
אַ צעקלאַפּטער, שטײען הינטער זײַנע פּלײצעס שטיגוטערעס, אַזעלכע גרױסע
בערן, װי די ענגלענדער למשל מיט די קעסטלדיקע הױזן, אָדער דער דײַטש
מיט די געזונטע פּיסקעס, װאָס זײ לױנט זיך ניט בשום־אופֿן, אַז דער
צעפּאָגראָמעװעטער טערק זאָל אױפֿשטײן תּחית־המתים, אָפּנעמען צוריק אַלצדינג און
זיך שטעלן אױף די פֿיס אַזױ אַז ער זאָל טאַקע קאָנען זאָגן נאָכדעם חדש ימינו
|
|
mnHm-mendl fun varshe tsu zayn vayb sheyne-sheyndl in KTrilevke
16
lzugosi hikrh hkhokhme uhtsnueh sheyne-sheyndl shWHi′!
reyshes bin ikh dir moydiye, az ikh bin b″h bkv-hHeym-uhsholem.
hshiT″b zol helfn m'zol tomed horkhn eyns fun dos andere nor guts mit
bsures-tuBuT yeshues-unHmuT btokh Kll-yisroel ― omeyn
vehasheynes zay visn zugosi hikrh, az der terk, akhuts vos er hot
zikh aleyn umgliklekh gemakht, hot er mir nokh tseshlogn ale mayne
goldene planen. er hot nit badarft lozn zikh iberredn fun di yunge-layt
un nit krikhn azoy gikh keyn adrinopol un keyn kirkeles un in di
iberike erter, fun vanen men hot im nit lang aroysgereykhert, nit
gelozt afile, vi men zogt, dem ort zikh opkiln. er hot dos nit badarft,
vorem halevay ikh zol lign zogn ― es vet im glat nit oployfn, in di
hoykhe fentster zitst men shoyn un men trakht un men etsht zikh un men
zukht a mBu#, vi arum men zol im oyf a laytishn oyfn optsien un
fartraybn tsurik in zayn alter heym?...
emes, shtark faribl hobn oyf im kon men oykh nit. der itsr-hre
fun nekome iz groys. az m'zet dayn hob-un-guts valgert zikh, vi nokh
a pogrom, in ale gasn, hefker, un fremde teyln zikh dermit... un do hot
got geholfn, di pogromshtshikes aleyn hobn zikh tseampert, nit gekont
aynteyln zikh, hobn zey zikh tsehrget un tseyushet eyns dos andere ―
ven nokh kon zayn aza shashakoysher. vi zogt di mame dayne: a kosherer top
mit a koshern lefl... tor men ober nit fargesn, az khotsh der soyne iz
a tseklapter, shteyen hinter zayne pleytses shtiguteres, azelkhe groyse
bern, vi di englender lemoshl mit di kestldike hoyzn, oder der daytsh
mit di gezunte piskes, vos zey loynt zikh nit bshum-ufn, az der
tsepogromeveter terk zol oyfshteyn tkhieshameysem, opnemen tsurik altsding un
zikh shteln oyf di fis azoy az er zol take konen zogn nokhdem Hdsh iminu
|
מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײַן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
16
לזוגתי היקרה החכמה והצנועה שײנע־שײנדל שתּחי′!
<<ראשית>> בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ב″ה בקװ־החײם־והשלום.
השית″ב זאָל העלפֿן מ'זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס מיט
בשׂורות־טובֿות ישועות־ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן
<<והשנית>> זײַ װיסן זוגתי היקרה, אַז דער טערק, אַחוץ װאָס ער האָט
זיך אַלײן אומגליקלעך געמאַכט, האָט ער מיר נאָך צעשלאָגן אַלע מײַנע
גאָלדענע פּלאַנען. ער האָט ניט באַדאַרפֿט לאָזן זיך איבעררעדן פֿון די יונגע־לײַט
און ניט קריכן אַזױ גיך קײן אַדרינאָפּאָל און קײן קירקעלעס און אין די
איבעריקע ערטער, פֿון װאַנען מען האָט אים ניט לאַנג אַרױסגערײכערט, ניט
געלאָזט אַפֿילו, װי מען זאָגט, דעם אָרט זיך אָפּקילן. ער האָט דאָס ניט באַדאַרפֿט,
װאָרעם הלװאַי איך זאָל ליגן זאָגן ― עס װעט אים גלאַט ניט אָפּלױפֿן, אין די
הױכע פֿענצטער זיצט מען שױן און מען טראַכט און מען עצהט זיך און מען
זוכט אַ מבֿוא, װי אַרום מען זאָל אים אױף אַ לײַטישן אופֿן אָפּציִען און
פֿאַרטרײַבן צוריק אין זײַן אַלטער הײם?...
אמת, שטאַרק פֿאַראיבל האָבן אױף אים קאָן מען אױך ניט. דער יצר־הרע
פֿון נקמה איז גרױס. אַז מ'זעט דײַן האָב־און־גוטס װאַלגערט זיך, װי נאָך
אַ פּאָגראָם, אין אַלע גאַסן, הפֿקר, און פֿרעמדע טײלן זיך דערמיט... און דאָ האָט
גאָט געהאָלפֿן, די פּאָגראָמשטשיקעס אַלײן האָבן זיך צעאַמפּערט, ניט געקאָנט
אײַנטײלן זיך, האָבן זײ זיך צעהרגעט און צעיושעט אײנס דאָס אַנדערע ―
װען נאָך קאָן זײַן אַזאַ שעת־הכּושר. װי זאָגט די מאַמע דײַנע: אַ כּשרער טאָפּ
מיט אַ כּשרן לעפֿל... טאָר מען אָבער ניט פֿאַרגעסן, אַז כאָטש דער שׂונא איז
אַ צעקלאַפּטער, שטײען הינטער זײַנע פּלײצעס שטיגוטערעס, אַזעלכע גרױסע
בערן, װי די ענגלענדער למשל מיט די קעסטלדיקע הױזן, אָדער דער דײַטש
מיט די געזונטע פּיסקעס, װאָס זײ לױנט זיך ניט בשום־אופֿן, אַז דער
צעפּאָגראָמעװעטער טערק זאָל אױפֿשטײן תּחית־המתים, אָפּנעמען צוריק אַלצדינג און
זיך שטעלן אױף די פֿיס אַזױ אַז ער זאָל טאַקע קאָנען זאָגן נאָכדעם חדש ימינו
|