שײנע־שײנדל פֿון כּתרילעװקע צו איר מאַן מנחם־מענדל אין װאַרשע
10
לכּבֿוד בעלי היקר החכם מופֿלג הנגיד המפֿורסם מוהר″ר מנחם מענדל נ″י!
ערשטנס קום איך דיר צו מעלדן, אַז מיר זענען דאָ אַלע גאָט צו דאַנקען
אין בעסטן געזונט, גיב גאָט דאָס נעמלעכע פֿון דיר צו הערן אױף װײַטער ניט
ערגער. צװײט נס שרײַב איך דיר, בעלי היקר, ס'זאָל זיך זײ אַזױ גלוסטן
צו לעבן אױף דער װעלט, איך מײן טאַקע דײַנע שײנע לײַט, די דײַטשן װי
מיר גלוסט זיך דיר שרײַבן נאָך אַ מאָל פֿון דעם, װי אַזױ זײ באַגײען זיך מיט
אונדזערע מיגראַנטן, ערגער װי מיט סקאָט. ניט נאָר שרײַבן אָפּשרײַבן זאָל
מען זי פֿון קדחת, נאָר עס װילט זיך אַפֿילו ניט רעדן פֿון זײ, רעדן זאָלן זײ דיר
פֿון היץ, און שעלטן זײ װילט זיך אַװדאי ניט. פֿאַרשאָלטן זאָלן זײ װערן פֿון
גאָט, די גאַנצע תּוכחה זאָל אױף זײ אױסגעגאָסן װערן פֿאַר אונדזער בלוט, װאָס
גיסט זיך אומברחמנותדיק אין אַלע גאַסן פֿון אַלע שטעט אױף דער גאַנצער װעלט,
אָמן רבונו־של־עולם! נאָר אַזױ װי איך האָב דיר צוגעזאָגט אַז איך װעל דיר
שרײַבן אַלצדינג, איז פֿאַרפֿאַלן, װי זאָגט די מאַמע זאָל לעבן: עס שטײט
געשריבן, אַז אַ װײַב גיט דעם מאַן אַ װאָרט, באַדאַרף זי האַלטן, װאָרעם אַ מױל איז
ניט קײן כאָלעװע... און אַגבֿ ביסטו דאָך עפּעס איצטער מיט גאָטס הילף אַ שרײַ
בער פֿון די שרײַבערס, װאָס שרײַבן אױף די גאַזעטן, באַדאַרפֿסטו דאָך האָבן פֿון
װאָס צו שרײַבן, און אײדער שרײַבן דער רוח װײסט װאָס, מלחמות מיט
פּלאָגעס מיט נעכטיקע טעג, איז שױן גלײַכער זאָלסט בעסער אַרײַנשרײַבן אין דײַן
גאַזעט אָט דאָס װאָס נח שרײַבט צו זײַן ברודער פֿײַטל־משה באָס און דאָס
בריװל, װאָס ברוך־לײב שרײַבט צו זײַן מאַמע פּערקעלע די אַלמנה. דאָס איז
נײטיקער פֿון אַלע דײַנע שרײַבעכצן. איך גיב דיר זײ איבער אין קורצן, װאָרעם
אַרױסשרײַבן דיר אַלצדינג װאָס זײ שרײַבן האָב איך קײן צײַט ניט, די קינדער
װעלן באַלד אױפֿשטײן, באַדאַרף מען זי אָפּגעבן זײער אָנבײַסן און אָפּשיקן זי
אין חדר אַרײַן.
מילא די צרות װאָס די בײדע, איך מײן טאַקע נח און ברוך־לײב, זענען
אױסגעשטאַנען ביז דער גרענעץ, בין איך דיר מוחל. פֿײַטל־משה באָס איז ניט
|
|
sheyne-sheyndl fun KTrilevke tsu ir man mnHm-mendl in varshe
10
lekoved baley hikr hkhokhem mufleg hngid hmfursm muhr″r Menakhem mendl n″i!
ershtns kum ikh dir tsu meldn, az mir zenen do ale got tsu danken
in bestn gezunt, gib got dos nemlekhe fun dir tsu hern oyf vayter nit
erger. tsveyt nes shrayb ikh dir, baley hikr, s'zol zikh zey azoy glustn
tsu lebn oyf der velt, ikh meyn take dayne sheyne layt, di daytshn vi
mir glust zikh dir shraybn nokh a mol fun dem, vi azoy zey bageyen zikh mit
undzere migrantn, erger vi mit skot. nit nor shraybn opshraybn zol
men zi fun kadokhes, nor es vilt zikh afile nit redn fun zey, redn zoln zey dir
fun hits, un sheltn zey vilt zikh avade nit. farsholtn zoln zey vern fun
got, di gantse toykhekhe zol oyf zey oysgegosn vern far undzer blut, vos
gist zikh umbrakhmonesdik in ale gasn fun ale shtet oyf der gantser velt,
omeyn rbunu-shl-eulm! nor azoy vi ikh hob dir tsugezogt az ikh vel dir
shraybn altsding, iz farfaln, vi zogt di mame zol lebn: es shteyt
geshribn, az a vayb git dem man a vort, badarf zi haltn, vorem a moyl iz
nit keyn kholeve... un agev bistu dokh epes itster mit gots hilf a shray
ber fun di shraybers, vos shraybn oyf di gazetn, badarfstu dokh hobn fun
vos tsu shraybn, un eyder shraybn der ruekh veyst vos, milkhomes mit
ploges mit nekhtike teg, iz shoyn glaykher zolst beser araynshraybn in dayn
gazet ot dos vos Noyekh shraybt tsu zayn bruder faytl-mshh bos un dos
brivl, vos brukh-leyb shraybt tsu zayn mame perkele di almone. dos iz
neytiker fun ale dayne shraybekhtsn. ikh gib dir zey iber in kurtsn, vorem
aroysshraybn dir altsding vos zey shraybn hob ikh keyn tsayt nit, di kinder
veln bald oyfshteyn, badarf men zi opgebn zeyer onbaysn un opshikn zi
in kheyder arayn.
meyle di tsores vos di beyde, ikh meyn take Noyekh un brukh-leyb, zenen
oysgeshtanen biz der grenets, bin ikh dir moykhl. faytl-mshh bos iz nit
|
שײנע־שײנדל פֿון כּתרילעװקע צו איר מאַן מנחם־מענדל אין װאַרשע
10
לכּבֿוד בעלי היקר החכם מופֿלג הנגיד המפֿורסם מוהר″ר מנחם מענדל נ″י!
<<ערשטנס>> קום איך דיר צו מעלדן, אַז מיר זענען דאָ אַלע גאָט צו דאַנקען
אין בעסטן געזונט, גיב גאָט דאָס נעמלעכע פֿון דיר צו הערן אױף װײַטער ניט
ערגער. צװײט נס שרײַב איך דיר, בעלי היקר, ס'זאָל זיך זײ אַזױ גלוסטן
צו לעבן אױף דער װעלט, איך מײן טאַקע דײַנע שײנע לײַט, די דײַטשן װי
מיר גלוסט זיך דיר שרײַבן נאָך אַ מאָל פֿון דעם, װי אַזױ זײ באַגײען זיך מיט
אונדזערע מיגראַנטן, ערגער װי מיט סקאָט. ניט נאָר שרײַבן אָפּשרײַבן זאָל
מען זי פֿון קדחת, נאָר עס װילט זיך אַפֿילו ניט רעדן פֿון זײ, רעדן זאָלן זײ דיר
פֿון היץ, און שעלטן זײ װילט זיך אַװדאי ניט. פֿאַרשאָלטן זאָלן זײ װערן פֿון
גאָט, די גאַנצע תּוכחה זאָל אױף זײ אױסגעגאָסן װערן פֿאַר אונדזער בלוט, װאָס
גיסט זיך אומברחמנותדיק אין אַלע גאַסן פֿון אַלע שטעט אױף דער גאַנצער װעלט,
אָמן רבונו־של־עולם! נאָר אַזױ װי איך האָב דיר צוגעזאָגט אַז איך װעל דיר
שרײַבן אַלצדינג, איז פֿאַרפֿאַלן, װי זאָגט די מאַמע זאָל לעבן: עס שטײט
געשריבן, אַז אַ װײַב גיט דעם מאַן אַ װאָרט, באַדאַרף זי האַלטן, װאָרעם אַ מױל איז
ניט קײן כאָלעװע... און אַגבֿ ביסטו דאָך עפּעס איצטער מיט גאָטס הילף אַ שרײַ
בער פֿון די שרײַבערס, װאָס שרײַבן אױף די גאַזעטן, באַדאַרפֿסטו דאָך האָבן פֿון
װאָס צו שרײַבן, און אײדער שרײַבן דער רוח װײסט װאָס, מלחמות מיט
פּלאָגעס מיט נעכטיקע טעג, איז שױן גלײַכער זאָלסט בעסער אַרײַנשרײַבן אין דײַן
גאַזעט אָט דאָס װאָס נח שרײַבט צו זײַן ברודער פֿײַטל־משה באָס און דאָס
בריװל, װאָס ברוך־לײב שרײַבט צו זײַן מאַמע פּערקעלע די אַלמנה. דאָס איז
נײטיקער פֿון אַלע דײַנע שרײַבעכצן. איך גיב דיר זײ איבער אין קורצן, װאָרעם
אַרױסשרײַבן דיר אַלצדינג װאָס זײ שרײַבן האָב איך קײן צײַט ניט, די קינדער
װעלן באַלד אױפֿשטײן, באַדאַרף מען זי אָפּגעבן זײער אָנבײַסן און אָפּשיקן זי
אין חדר אַרײַן.
מילא די צרות װאָס די בײדע, איך מײן טאַקע נח און ברוך־לײב, זענען
אױסגעשטאַנען ביז דער גרענעץ, בין איך דיר מוחל. פֿײַטל־משה באָס איז ניט
|