שײנע־שײנדל פֿון כּתרילעװקע צו איר מאַן מנחם־מענדל אין װאַרשע
5
לכּבֿוד בעלי היקר החכם מופֿלג הנגיד המפֿורסם מוהר″ר מנחם מענדל נ″י!
ערשטנס קום איך דיר צו מעלדן אַז מיר זענען אַלע גאָט צו דאַנקען אין
בעסטן געזונט, גיב גאָט דאָס נעמלעכע פֿון דיר צו הערן אױף װײַטער ניט ערגער.
צװײטנס שרײַב איך דיר, בעלי היקר, אַ מענטשן אַז ס'הײבט אָן צו גײן
איז װי די מאַמע זאָגט: דורך טיר און דורך טױער, דורך אַ צוגעמאַכט פֿענצטער
און דורך אַ שפּאַלט פֿון אַ לאָדן... דו שטױסט זיך שױן אַװדאי װעמען איך מײן,
איך מײן דאָס טאַקע אונדזער שעיה־דודס מחותּן יענקל שאַראָגראָדסקי און דעם
אומגליק, װאָס אים האָט געטראָפֿן! און װער איז שולדיק, אַז ניט שעיה־ דוד
אַלײן מיט זײַן קרומען קאָפּ און מיט זײַנע קלוגע עצות? װי זאָגט די מאַמע:
אַז ס'איז באַשערט אַ זעץ אין פּלײצע, קומט דאָס פֿון אַן אײגענעם... װעסטו
האָרכן װאָס אַ ייִד קאָן!
אַז די שאַראָגראָדסקיס זענען געקומען צוריק פֿון פּײטערבאַרג מיטן בײַטשל,
ניט אױסגעפֿירט גאָרניט און נאָך געפּטרט דאָס ביסל מזומנס אױך, פֿאַלט ער
בײַ זיך ניט אַראָפּ, שעיה־דוד הײסט עס, און גיט זײ אַ נײַע עצה: אַזױ װי
אַרױסשיקן פֿון דאָרף האָט זײ אַרױסגעשיקט אײגנטלעך דער אוראַדניק, ניט
די גױים ― אַדרבא, די גױים זענען גאָר געװען פֿאַר זײ שטאָל און אײַזן, מ'זאָל
זײ ניט טשעפּען, „באָ יאַנקעל ― האָבן זײ געזאָגט ― דאָברי טשולעװיק, אַ
יאָהאָ זשינקאַ שטשע דאָברישע
[бо янкель добрі чулевік а його жінка ще добріше]“, דאָס הײסט,
אַז יענקל שאַראָגראָדסקי איז אַ
גוטער מענטש און זײַן װײַב ― חנה־מירל ― איז נאָך אַ בעסערע... מאָל דיר,
װאָס חנה־מירלען גײט אָפּ צו גוטסקײט, זאָל דאָס מיר צוקומען. סך־הכּל האָט
זי פֿאַר אַ יאָרן, אַז זי איז געקומען צו אונדז אױף יום־טובֿ, זיך געפּאַטשט מיט
שעיה־דודס עלטערער שנור, עטל־בײלע, אַז די גאַנצע גאָס איז זיך
צונױפֿגעלאָפֿן. און איבער װאָס מײנסטו האָבן זײ זיך געפּאַטשט? איבער עפּעס רעכטס?
װײס איך װאָס, איבער אַ ביכל. עפּעס אַ ביכל האָבן חנה־מירלס ייִנגלעך
געבראַכט צו פֿירן פֿון דאָרף, אױף ייִדיש, אַ מעשׂה־ביכל, צי אַ ראָמאַנס, צי
װײסט זײ דער גוטער יאָר, האָבן עס עטל־בײלעס ייִנגלעך דערטאַפּט און
|
|
sheyne-sheyndl fun KTrilevke tsu ir man mnHm-mendl in varshe
5
lekoved baley hikr hkhokhem mufleg hngid hmfursm muhr″r Menakhem mendl n″i!
ershtns kum ikh dir tsu meldn az mir zenen ale got tsu danken in
bestn gezunt, gib got dos nemlekhe fun dir tsu hern oyf vayter nit erger.
tsveytns shrayb ikh dir, baley hikr, a mentshn az s'heybt on tsu geyn
iz vi di mame zogt: durkh tir un durkh toyer, durkh a tsugemakht fentster
un durkh a shpalt fun a lodn... du shtoyst zikh shoyn avade vemen ikh meyn,
ikh meyn dos take undzer sheyh-duds mekhutn yenkl sharogrodski un dem
umglik, vos im hot getrofn! un ver iz shuldik, az nit sheyh- Doved
aleyn mit zayn krumen kop un mit zayne kluge eytses? vi zogt di mame:
az s'iz bashert a zets in pleytse, kumt dos fun an eygenem... vestu
horkhn vos a yid kon!
az di sharogrodskis zenen gekumen tsurik fun peyterbarg mitn baytshl,
nit oysgefirt gornit un nokh geptrt dos bisl mzumns oykh, falt er
bay zikh nit arop, sheyh-dud heyst es, un git zey a naye eytse: azoy vi
aroysshikn fun dorf hot zey aroysgeshikt eygntlekh der uradnik, nit
di goyem ― aderabe, di goyem zenen gor geven far zey shtol un ayzn, m'zol
zey nit tshepen, "bo yankel ― hobn zey gezogt ― dobri tshulevik, a
yoho zhinka shtshe dobrishe
[бо янкель добрі �^oyулевік а його жінка ще
добріше]'', dos heyst,
az yenkl sharogrodski iz a
guter mentsh un zayn vayb ― Khane-mirl ― iz nokh a besere... mol dir,
vos Khane-mirlen geyt op tsu gutskayt, zol dos mir tsukumen. skh-hakl hot
zi far a yorn, az zi iz gekumen tsu undz oyf yum-tuv, zikh gepatsht mit
sheyh-duds elterer shnur, etl-beyle, az di gantse gos iz zikh
tsunoyfgelofn. un iber vos meynstu hobn zey zikh gepatsht? iber epes rekhts?
veys ikh vos, iber a bikhl. epes a bikhl hobn Khane-mirls yinglekh
gebrakht tsu firn fun dorf, oyf yidish, a mayse-bikhl, tsi a romans, tsi
veyst zey der guter yor, hobn es etl-beyles yinglekh dertapt un
|
שײנע־שײנדל פֿון כּתרילעװקע צו איר מאַן מנחם־מענדל אין װאַרשע
5
לכּבֿוד בעלי היקר החכם מופֿלג הנגיד המפֿורסם מוהר″ר מנחם מענדל נ″י!
<<ערשטנס>> קום איך דיר צו מעלדן אַז מיר זענען אַלע גאָט צו דאַנקען אין
בעסטן געזונט, גיב גאָט דאָס נעמלעכע פֿון דיר צו הערן אױף װײַטער ניט ערגער.
צװײטנס שרײַב איך דיר, בעלי היקר, אַ מענטשן אַז ס'הײבט אָן צו גײן
איז װי די מאַמע זאָגט: דורך טיר און דורך טױער, דורך אַ צוגעמאַכט פֿענצטער
און דורך אַ שפּאַלט פֿון אַ לאָדן... דו שטױסט זיך שױן אַװדאי װעמען איך מײן,
איך מײן דאָס טאַקע אונדזער שעיה־דודס מחותּן יענקל שאַראָגראָדסקי און דעם
אומגליק, װאָס אים האָט געטראָפֿן! און װער איז שולדיק, אַז ניט שעיה־ דוד
אַלײן מיט זײַן קרומען קאָפּ און מיט זײַנע קלוגע עצות? װי זאָגט די מאַמע:
אַז ס'איז באַשערט אַ זעץ אין פּלײצע, קומט דאָס פֿון אַן אײגענעם... װעסטו
האָרכן װאָס אַ ייִד קאָן!
אַז די שאַראָגראָדסקיס זענען געקומען צוריק פֿון פּײטערבאַרג מיטן בײַטשל,
ניט אױסגעפֿירט גאָרניט און נאָך געפּטרט דאָס ביסל מזומנס אױך, פֿאַלט ער
בײַ זיך ניט אַראָפּ, שעיה־דוד הײסט עס, און גיט זײ אַ נײַע עצה: אַזױ װי
אַרױסשיקן פֿון דאָרף האָט זײ אַרױסגעשיקט אײגנטלעך דער אוראַדניק, ניט
די גױים ― אַדרבא, די גױים זענען גאָר געװען פֿאַר זײ שטאָל און אײַזן, מ'זאָל
זײ ניט טשעפּען, „באָ יאַנקעל ― האָבן זײ געזאָגט ― דאָברי טשולעװיק, אַ
יאָהאָ זשינקאַ שטשע דאָברישע
[бо янкель добрі чулевік а його жінка ще добріше]“, דאָס הײסט,
אַז יענקל שאַראָגראָדסקי איז אַ
גוטער מענטש און זײַן װײַב ― חנה־מירל ― איז נאָך אַ בעסערע... מאָל דיר,
װאָס חנה־מירלען גײט אָפּ צו גוטסקײט, זאָל דאָס מיר צוקומען. סך־הכּל האָט
זי פֿאַר אַ יאָרן, אַז זי איז געקומען צו אונדז אױף יום־טובֿ, זיך געפּאַטשט מיט
שעיה־דודס עלטערער שנור, עטל־בײלע, אַז די גאַנצע גאָס איז זיך
צונױפֿגעלאָפֿן. און איבער װאָס מײנסטו האָבן זײ זיך געפּאַטשט? איבער עפּעס רעכטס?
װײס איך װאָס, איבער אַ ביכל. עפּעס אַ ביכל האָבן חנה־מירלס ייִנגלעך
געבראַכט צו פֿירן פֿון דאָרף, אױף ייִדיש, אַ מעשׂה־ביכל, צי אַ ראָמאַנס, צי
װײסט זײ דער גוטער יאָר, האָבן עס עטל־בײלעס ייִנגלעך דערטאַפּט און
|