מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײַן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
7
לזוגתי היקרה החכמה הצנועה מרת שײנע־שײנדל שתּחי′!
ראשית בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ברוך־השם בקװ־החײם־והשלום,
השם־יתברך זאָל העלפֿן מ'זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס
מיט בשׂורות־טובֿות ישועות־ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן.
והשנית זײַ װיסן זוגתי היקרה, אַז איך זאָג עס פּאָרקעט מיך, װײס
איך װאָס איך זאָג. לאָזן די שאַרפֿע קעפּ, װאָס זיצן און שלײַפֿן זיך די מוחות
אין לאָנדאָן, אױסאַרבעטן טױזנטער טראַקטאַטן פֿון שלום, װעל איך אַלץ טענהן
מײַנס, אַז כּל־זמן איך אַלײן בין מיט זיך ניט פֿאַרטיק, איז ניט גוט ― עס װעט
ניט אױסגעהאַלטן װערן! איך גײ מיר מיט מײַן גאַנג, אַז שלום, װאָס מענטשן
לײגן זיך אין אים אַרײַן, איז קײן שלום ניט. מ'באַדאַרף אַלײן קומען צו דער
מדרגה, אַז מ'האָט זיך ניט װאָס צו קריגן און אַז מ'קאָן אַלצדינג אױספֿירן
מיט גוטן... דו װעסט מיר ניט אײַנרעדן, אַז צװײ מענטשן למשל האָבן אַ סיכסוך
און אַ דריטער װעט קומען און װעט זײ כּלומרשט אױסגלײַכן, װעלן זײ דיר זײַן
צופֿרידן אַרום און אַרום און װעלן זיך צעגײן בשלום־ושלװה און נאָך צעקושן
זיך אין די פּיסקלעך. לאָז דער דריטער אָפּקערעװען זיך אױף אַ װײַלע נאָר
און לאָזן זײ בלײַבן אַלײן, װעסטו זען װי די צװײ װעלן זיך עס אַ ביסל אַרומנעמען
ברידערלעך און װעלן זיך אײנס דאָס אַנדערע אָפּבײַסן די נעזער! ובפֿרט אַז
דאָ זענען ניט קײן צװײ, נאָר עטלעכע. דער בולגאַר דאַרף זײַן משוגע, נאַרעלע,
ער זאָל דערלאָזן דעם גרעק באַלעבאַטעװען אין מאַקידאָניע, װי אים װילט זיך,
אױ װײ דאָס מאַקידאָניע! דאָס איז דאָך פֿון כּמה־וכּמה יאָרן געװען אַ פֿעסל
פּולװער און איז גרײט געװען אַלע מאָל אױסצושיסן מיט אַ בלוטיקער מלחמה
צװישן די גוזמאָי־גוזמאָות פֿעלקער, װאָס דאָרטן זיצן אַחוץ טערקן האָסטו
דאָרטן גרעקן, בולגאַרן, סערבן, אַלבאַנער, רומענער און װעמען ניט?
געװײנטלעך זענען דאָרט פֿאַראַנען ייִדן אױך. אױף װאָס האָט מען געדאַרפֿט נאָך ייִדן
װעסטו פֿרעגן? ― אױף פּאָגראָמען. װאָרעם למשל, װאָס װאָלט געטאָן די שטאָט
סאַלאָניקע, װען דאָרט זאָלן ניט זײַן קײן ייִדן? אױף װעמען װאָלט מען געמאַכט
|
|
mnHm-mendl fun varshe tsu zayn vayb sheyne-sheyndl in KTrilevke
7
lzugosi hikrh hkhokhme htsnueh mores sheyne-sheyndl shWHi′!
reyshes bin ikh dir moydiye, az ikh bin brukh-hshm bkv-hHeym-uhsholem,
hshm-yisborekh zol helfn m'zol tomed horkhn eyns fun dos andere nor guts
mit bsures-tuBuT yeshues-unHmuT btokh Kll-yisroel ― omeyn.
vehasheynes zay visn zugosi hikrh, az ikh zog es porket mikh, veys
ikh vos ikh zog. lozn di sharfe kep, vos zitsn un shlayfn zikh di moykhes
in london, oysarbetn toyznter traktatn fun sholem, vel ikh alts tenhn
mayns, az Kl-zman ikh aleyn bin mit zikh nit fartik, iz nit gut ― es vet
nit oysgehaltn vern! ikh gey mir mit mayn gang, az sholem, vos mentshn
leygn zikh in im arayn, iz keyn sholem nit. m'badarf aleyn kumen tsu der
madreyge, az m'hot zikh nit vos tsu krign un az m'kon altsding oysfirn
mit gutn... du vest mir nit aynredn, az tsvey mentshn lemoshl hobn a sikhsekh
un a driter vet kumen un vet zey kloymersht oysglaykhn, veln zey dir zayn
tsufridn arum un arum un veln zikh tsegeyn bshlum-ushlvh un nokh tsekushn
zikh in di pisklekh. loz der driter opkereven zikh oyf a vayle nor
un lozn zey blaybn aleyn, vestu zen vi di tsvey veln zikh es a bisl arumnemen
briderlekh un veln zikh eyns dos andere opbaysn di nezer! ubfrt az
do zenen nit keyn tsvey, nor etlekhe. der bulgar darf zayn meshuge, narele,
er zol derlozn dem grek balebateven in makidonye, vi im vilt zikh,
oy vey dos makidonye! dos iz dokh fun Kmh-vekame yorn geven a fesl
pulver un iz greyt geven ale mol oystsushisn mit a blutiker milkhome
tsvishn di guzmoy-guzmes felker, vos dortn zitsn akhuts terkn hostu
dortn grekn, bulgarn, serbn, albaner, rumener un vemen nit?
geveyntlekh zenen dort faranen yidn oykh. oyf vos hot men gedarft nokh yidn
vestu fregn? ― oyf pogromen. vorem lemoshl, vos volt geton di shtot
salonike, ven dort zoln nit zayn keyn yidn? oyf vemen volt men gemakht
|
מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײַן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
7
לזוגתי היקרה החכמה הצנועה מרת שײנע־שײנדל שתּחי′!
<<ראשית>> בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ברוך־השם בקװ־החײם־והשלום,
השם־יתברך זאָל העלפֿן מ'זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס
מיט בשׂורות־טובֿות ישועות־ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן.
<<והשנית>> זײַ װיסן זוגתי היקרה, אַז איך זאָג עס פּאָרקעט מיך, װײס
איך װאָס איך זאָג. לאָזן די שאַרפֿע קעפּ, װאָס זיצן און שלײַפֿן זיך די מוחות
אין לאָנדאָן, אױסאַרבעטן טױזנטער טראַקטאַטן פֿון שלום, װעל איך אַלץ טענהן
מײַנס, אַז כּל־זמן איך אַלײן בין מיט זיך ניט פֿאַרטיק, איז ניט גוט ― עס װעט
ניט אױסגעהאַלטן װערן! איך גײ מיר מיט מײַן גאַנג, אַז שלום, װאָס מענטשן
לײגן זיך אין אים אַרײַן, איז קײן שלום ניט. מ'באַדאַרף אַלײן קומען צו דער
מדרגה, אַז מ'האָט זיך ניט װאָס צו קריגן און אַז מ'קאָן אַלצדינג אױספֿירן
מיט גוטן... דו װעסט מיר ניט אײַנרעדן, אַז צװײ מענטשן למשל האָבן אַ סיכסוך
און אַ דריטער װעט קומען און װעט זײ כּלומרשט אױסגלײַכן, װעלן זײ דיר זײַן
צופֿרידן אַרום און אַרום און װעלן זיך צעגײן בשלום־ושלװה און נאָך צעקושן
זיך אין די פּיסקלעך. לאָז דער דריטער אָפּקערעװען זיך אױף אַ װײַלע נאָר
און לאָזן זײ בלײַבן אַלײן, װעסטו זען װי די צװײ װעלן זיך עס אַ ביסל אַרומנעמען
ברידערלעך און װעלן זיך אײנס דאָס אַנדערע אָפּבײַסן די נעזער! ובפֿרט אַז
דאָ זענען ניט קײן צװײ, נאָר עטלעכע. דער בולגאַר דאַרף זײַן משוגע, נאַרעלע,
ער זאָל דערלאָזן דעם גרעק באַלעבאַטעװען אין מאַקידאָניע, װי אים װילט זיך,
אױ װײ דאָס מאַקידאָניע! דאָס איז דאָך פֿון כּמה־וכּמה יאָרן געװען אַ פֿעסל
פּולװער און איז גרײט געװען אַלע מאָל אױסצושיסן מיט אַ בלוטיקער מלחמה
צװישן די גוזמאָי־גוזמאָות פֿעלקער, װאָס דאָרטן זיצן אַחוץ טערקן האָסטו
דאָרטן גרעקן, בולגאַרן, סערבן, אַלבאַנער, רומענער און װעמען ניט?
געװײנטלעך זענען דאָרט פֿאַראַנען ייִדן אױך. אױף װאָס האָט מען געדאַרפֿט נאָך ייִדן
װעסטו פֿרעגן? ― אױף פּאָגראָמען. װאָרעם למשל, װאָס װאָלט געטאָן די שטאָט
סאַלאָניקע, װען דאָרט זאָלן ניט זײַן קײן ייִדן? אױף װעמען װאָלט מען געמאַכט
|