מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײַן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
5
לזוגתי היקרה החכמה הצנועה מרת שײנע“שײנדל שתּחי′!
ראשית בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ברוך־השם בקװ־החײם־והשלום.
השם־יתברך זאָל העלפֿן מ'זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס
מיט בשׂורות־טובֿות ישועות־ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן.
והשנית זײַ װיסן, זוגתי היקרה, אַז ער איז אַ חכם. איך מין טאַקע
דעם מלך פֿון מאָנטענעגערע מײן איך, װאָס ער האָט זיך באַצײַטנס
אונטערגעגעבן. אַ מענטשן אַז עס שפּילט דאָס גליק, איז דיר קײן קאַטאָװעס ניט! פֿריִער
איז ער געװען בײַ זיך דאַכט זיך געדולדיק, געלאָזט װיסן דער גאַנצער װעלט
אַז לא מיט אַן אַלף ― ער טרעט ניט אָפּ פֿון דער אײַנגענומענער שטאָט,
סײַדן, האָט ער געזאָגט, מ'װעט אים אין לײַלעכער אַרױסטראָגן. איצט, אַז ער
האָט דערזען, אַז פֿראַנץ־יוסף האָט געגעבן אַ רוק צו צו דער גרענעץ אַ פּאָר מאָל
הונדערט טױזנט חײל, און אַז װיקטאָר עמנואל, כאָטש ער איז אַן אײגענער,
אַן אײדעם הײסט עס, האָט זיך אױך צוגעגרײט אין װעג מיט אַ דרײַסיק טױזנט
סאָלדאַטלעך, און אַז מיר אין פּײטערבאַרג זיצן אױך ניט צונױפֿגעלײגט די
הענט, װאָרעם „מיר“ האָבן אים גלײַך געגעבן אַ װוּנק, אַז ס'איז דבֿרים־בטלים,
אַז אױף „אונדז“ האָט ער זיך ניט װאָס צו פֿאַרלאָזן ― האָט ער פֿאַרשטאַנען
אַז צע טאָבי נע [це тобі не: ניט פֿאַר דיר]
רב אליקום און איז באַלד געװאָרן װײך אַזױ װי פּוטער און
האָט שױן אָנגעהױבן רעדן אַנדערע דיבורים און שמועסן גאָר מיט אַן אַנדער
לשון: „עס שטײט אים ניט אָן ― זאָגט ער אין זײַן ערשטער דעפּעש צום
ענגלענדער ― אַז אַ גרױסער און אַ שטאַרקער (דאָס מײנט ער דעם אַלטן
פֿראַנץ־יוסף) זאָל מיט גװאַלד צװינגען אים, דעם קלײניטשקן אָרעמען מלך פֿון
מאָנטענעגערע, מה אַנו מה חײנו“... הערסט װערטער? בין איך ניט גערעכט געװען.
אַז איך האָב דיר געשריבן, אַז פֿאַר די „הױכע פֿענצטער“ האָט מען דרך־ארץ?
דאָס אײגענע איז געװען אױך מיטן שני־למלך פֿון אַלבאַניע. אָנגעגורט די
לענדן אין װעג אַרײַן האָט דער זקן פֿראַנץ־יוסף און דער איטאַליענישער
װיקטאָר עמנואל געלאָזט װיסן, אַז ניט צוליב דער שטאָט סקעטאָריע רוקן זײ
|
|
mnHm-mendl fun varshe tsu zayn vayb sheyne-sheyndl in KTrilevke
5
lzugosi hikrh hkhokhme htsnueh mores sheyne''sheyndl shWHi′!
reyshes bin ikh dir moydiye, az ikh bin brukh-hshm bkv-hHeym-uhsholem.
hshm-yisborekh zol helfn m'zol tomed horkhn eyns fun dos andere nor guts
mit bsures-tuBuT yeshues-unHmuT btokh Kll-yisroel ― omeyn.
vehasheynes zay visn, zugosi hikrh, az er iz a khokhem. ikh min take
dem meylekh fun montenegere meyn ikh, vos er hot zikh batsaytns
untergegebn. a mentshn az es shpilt dos glik, iz dir keyn katoves nit! frier
iz er geven bay zikh dakht zikh geduldik, gelozt visn der gantser velt
az loy mit an alef ― er tret nit op fun der ayngenumener shtot,
saydn, hot er gezogt, m'vet im in laylekher aroystrogn. itst, az er
hot derzen, az frants-yusf hot gegebn a ruk tsu tsu der grenets a por mol
hundert toyznt khayel, un az viktor emnu#l, khotsh er iz an eygener,
an eydem heyst es, hot zikh oykh tsugegreyt in veg mit a draysik toyznt
soldatlekh, un az mir in peyterbarg zitsn oykh nit tsunoyfgeleygt di
hent, vorem "mir'' hobn im glaykh gegebn a vunk, az s'iz divreym-btlim,
az oyf "undz'' hot er zikh nit vos tsu farlozn ― hot er farshtanen
az tse tobi ne [це тобі не: nit far dir]
reb #likum un iz bald gevorn veykh azoy vi puter un
hot shoyn ongehoybn redn andere diburem un shmuesn gor mit an ander
loshn: "es shteyt im nit on ― zogt er in zayn ershter depesh tsum
englender ― az a groyser un a shtarker (dos meynt er dem altn
frants-yusf) zol mit gvald tsvingen im, dem kleynitshkn oremen meylekh fun
montenegere, mh anu mh Heynu''... herst verter? bin ikh nit gerekht geven.
az ikh hob dir geshribn, az far di "hoykhe fentster'' hot men drkh-#rts?
dos eygene iz geven oykh mitn shni-lmlkh fun albanye. ongegurt di
lendn in veg arayn hot der zokn frants-yusf un der italyenisher
viktor emnu#l gelozt visn, az nit tsulib der shtot sketorye rukn zey
|
מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײַן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
5
לזוגתי היקרה החכמה הצנועה מרת שײנע“שײנדל שתּחי′!
<<ראשית>> בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ברוך־השם בקװ־החײם־והשלום.
השם־יתברך זאָל העלפֿן מ'זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס
מיט בשׂורות־טובֿות ישועות־ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן.
<<והשנית>> זײַ װיסן, זוגתי היקרה, אַז ער איז אַ חכם. איך מין טאַקע
דעם מלך פֿון מאָנטענעגערע מײן איך, װאָס ער האָט זיך באַצײַטנס
אונטערגעגעבן. אַ מענטשן אַז עס שפּילט דאָס גליק, איז דיר קײן קאַטאָװעס ניט! פֿריִער
איז ער געװען בײַ זיך דאַכט זיך געדולדיק, געלאָזט װיסן דער גאַנצער װעלט
אַז לא מיט אַן אַלף ― ער טרעט ניט אָפּ פֿון דער אײַנגענומענער שטאָט,
סײַדן, האָט ער געזאָגט, מ'װעט אים אין לײַלעכער אַרױסטראָגן. איצט, אַז ער
האָט דערזען, אַז פֿראַנץ־יוסף האָט געגעבן אַ רוק צו צו דער גרענעץ אַ פּאָר מאָל
הונדערט טױזנט חײל, און אַז װיקטאָר עמנואל, כאָטש ער איז אַן אײגענער,
אַן אײדעם הײסט עס, האָט זיך אױך צוגעגרײט אין װעג מיט אַ דרײַסיק טױזנט
סאָלדאַטלעך, און אַז מיר אין פּײטערבאַרג זיצן אױך ניט צונױפֿגעלײגט די
הענט, װאָרעם „מיר“ האָבן אים גלײַך געגעבן אַ װוּנק, אַז ס'איז דבֿרים־בטלים,
אַז אױף „אונדז“ האָט ער זיך ניט װאָס צו פֿאַרלאָזן ― האָט ער פֿאַרשטאַנען
אַז צע טאָבי נע [це тобі не: ניט פֿאַר דיר]
רב אליקום און איז באַלד געװאָרן װײך אַזױ װי פּוטער און
האָט שױן אָנגעהױבן רעדן אַנדערע דיבורים און שמועסן גאָר מיט אַן אַנדער
לשון: „עס שטײט אים ניט אָן ― זאָגט ער אין זײַן ערשטער דעפּעש צום
ענגלענדער ― אַז אַ גרױסער און אַ שטאַרקער (דאָס מײנט ער דעם אַלטן
פֿראַנץ־יוסף) זאָל מיט גװאַלד צװינגען אים, דעם קלײניטשקן אָרעמען מלך פֿון
מאָנטענעגערע, מה אַנו מה חײנו“... הערסט װערטער? בין איך ניט גערעכט געװען.
אַז איך האָב דיר געשריבן, אַז פֿאַר די „הױכע פֿענצטער“ האָט מען דרך־ארץ?
דאָס אײגענע איז געװען אױך מיטן שני־למלך פֿון אַלבאַניע. אָנגעגורט די
לענדן אין װעג אַרײַן האָט דער זקן פֿראַנץ־יוסף און דער איטאַליענישער
װיקטאָר עמנואל געלאָזט װיסן, אַז ניט צוליב דער שטאָט סקעטאָריע רוקן זײ
|