מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײַן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
4
לזוגתי היקרה החכמה הצנועה מרת שײנע־שײנדל שתּחי′!
ראשית בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ברוך־השם בקװ־החײם־והשלום.
השם־יתברך זאָל העלפֿן מ'זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס
מיט בשׂורות־טובֿות ישועות־ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן.
והשנית זײַ װיסן, זוגתי היקרה, אַז איך האָף צו השם־יתברך, אַז איך װעל
אין מײַן איצטיקער נײַער פּרנסה מאַכן ניט שלעכט, אָבער טאַקע גאָרניט שלעכט!
דהײַנו: אַלע זענען מודה, אַז אין עניני־הפּאָליטיקע האָב איך קײן עין־הרע אַ
קוק. איך האָב באַלד געזאָגט, אַז דער קאָמאַנדיר פֿון סקעטאָריע, אָט דער
סער־פּאַשאַ, האָט פֿאַר זײַן שטיקל אַרבעט, װאָס ער האָט איבערגעגעבן דאָס שטעטל
צום מלך מאָנטענעגערע קײן מזומן ניט גענומען. דאָס װאָלט שױן געװען צו
גראָב. און אַגבֿ איז ער, זאָגט מען, אַלײן אַן אַדיר. מטמא געװען האָט מען אים
מיט שװה־כּסף. אַ סימן האָסטו ― ס'איז דאָ אַ ידיעה, אַז אָט דער סער־פּאַשאַ
האָט זיך געקרױנט אַלס מלך איבער אַלבאַניע. דאָס הײסט דער בעל־הבית איבערן
דאָזיקן מדינהלע בלײַבט טאַקע װי פֿריִער דער טערק, און ער, אָט דער פּאַשאַ
הײסט עס, רעכנט זיך שני־למלך ― אױך נישקשהדיק פֿון אַ שטרײַמל! און
כאָטש אַפֿילו, צװישן אונדז רעדנדיק. איז דאָס דאָזיקע שטעטעלע, סקעטאָריע
הײסט עס, ניט גרעסער פֿון אײַער כּתרילעװקע, פֿון דעסטװעגן זאָלסטו זען, װי
דער זקן נעבעך, פֿראַנץ־יוסף הײסט עס, לײגט אײַן די װעלט! הלװאַי איך זאָל
ליגן זאָגן, נאָר איך האָב מורא דער אַלטער זאָל חלילה ניט אָפּזאָגן זיך פֿון דער
מלוכה, װי ער האָט עס שױן עטלעכע מאָל געסטראַשעט, ― און דאָס װאָלט
געװען אַן עבֿירה פֿאַר גאָט! דו װײסט גאָר ניט, װאָס פֿאַר אַ דימענט אַ מלך
דאָס איז. אַן אמתער אוהבֿ־ישׂראל! ייִדן האַלטן פֿון אים אַן עולם־ומלואו,
האָבן אים ליב, שײן צו זאָגן, דאָס חיות! „אונדזער פֿראַנץ־יוספֿל“ רופֿן זײ אים,
פֿאַר אַ פּאָר יאָר איז דער דאָזיקער קײסער דורכגעפֿאָרן גאַליציע, געװען אין
לעמבעריק. זאָלסטו הערן װאָס דאָרט האָט זיך אָפּגעטאָן! אױף די הענט האָבן
אים די דאָרטיקע ייִדן געטראָגן מיט ספֿרי־תּורות געטאַנצט אין די גאָסן! אַ
|
|
mnHm-mendl fun varshe tsu zayn vayb sheyne-sheyndl in KTrilevke
4
lzugosi hikrh hkhokhme htsnueh mores sheyne-sheyndl shWHi′!
reyshes bin ikh dir moydiye, az ikh bin brukh-hshm bkv-hHeym-uhsholem.
hshm-yisborekh zol helfn m'zol tomed horkhn eyns fun dos andere nor guts
mit bsures-tuBuT yeshues-unHmuT btokh Kll-yisroel ― omeyn.
vehasheynes zay visn, zugosi hikrh, az ikh hof tsu hshm-yisborekh, az ikh vel
in mayn itstiker nayer parnose makhn nit shlekht, ober take gornit shlekht!
dehayne: ale zenen moyde, az in enini-hpolitike hob ikh keyn eyn-hre a
kuk. ikh hob bald gezogt, az der komandir fun sketorye, ot der
ser-pasha, hot far zayn shtikl arbet, vos er hot ibergegebn dos shtetl
tsum meylekh montenegere keyn mezumen nit genumen. dos volt shoyn geven tsu
grob. un agev iz er, zogt men, aleyn an adir. metame geven hot men im
mit shovekesef. a simen hostu ― s'iz do a yediye, az ot der ser-pasha
hot zikh gekroynt als meylekh iber albanye. dos heyst der balebos ibern
dozikn mdinhle blaybt take vi frier der terk, un er, ot der pasha
heyst es, rekhnt zikh shni-lmlkh ― oykh nishkshhdik fun a shtrayml! un
khotsh afile, tsvishn undz redndik. iz dos dozike shtetele, sketorye
heyst es, nit greser fun ayer KTrilevke, fun destvegn zolstu zen, vi
der zokn nebekh, frants-yusf heyst es, leygt ayn di velt! halevay ikh zol
lign zogn, nor ikh hob moyre der alter zol kholile nit opzogn zikh fun der
melukhe, vi er hot es shoyn etlekhe mol gestrashet, ― un dos volt
geven an aveyre far got! du veyst gor nit, vos far a diment a meylekh
dos iz. an emeser oyevyisroel! yidn haltn fun im an eulm-umlu#u,
hobn im lib, sheyn tsu zogn, dos khiyes! "undzer frants-yusfl'' rufn zey im,
far a por yor iz der doziker keyser durkhgeforn galitsye, geven in
lemberik. zolstu hern vos dort hot zikh opgeton! oyf di hent hobn
im di dortike yidn getrogn mit sfri-toyres getantst in di gosn! a
|
מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײַן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
4
לזוגתי היקרה החכמה הצנועה מרת שײנע־שײנדל שתּחי′!
<<ראשית>> בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ברוך־השם בקװ־החײם־והשלום.
השם־יתברך זאָל העלפֿן מ'זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס
מיט בשׂורות־טובֿות ישועות־ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן.
<<והשנית>> זײַ װיסן, זוגתי היקרה, אַז איך האָף צו השם־יתברך, אַז איך װעל
אין מײַן איצטיקער נײַער פּרנסה מאַכן ניט שלעכט, אָבער טאַקע גאָרניט שלעכט!
דהײַנו: אַלע זענען מודה, אַז אין עניני־הפּאָליטיקע האָב איך קײן עין־הרע אַ
קוק. איך האָב באַלד געזאָגט, אַז דער קאָמאַנדיר פֿון סקעטאָריע, אָט דער
סער־פּאַשאַ, האָט פֿאַר זײַן שטיקל אַרבעט, װאָס ער האָט איבערגעגעבן דאָס שטעטל
צום מלך מאָנטענעגערע קײן מזומן ניט גענומען. דאָס װאָלט שױן געװען צו
גראָב. און אַגבֿ איז ער, זאָגט מען, אַלײן אַן אַדיר. מטמא געװען האָט מען אים
מיט שװה־כּסף. אַ סימן האָסטו ― ס'איז דאָ אַ ידיעה, אַז אָט דער סער־פּאַשאַ
האָט זיך געקרױנט אַלס מלך איבער אַלבאַניע. דאָס הײסט דער בעל־הבית איבערן
דאָזיקן מדינהלע בלײַבט טאַקע װי פֿריִער דער טערק, און ער, אָט דער פּאַשאַ
הײסט עס, רעכנט זיך שני־למלך ― אױך נישקשהדיק פֿון אַ שטרײַמל! און
כאָטש אַפֿילו, צװישן אונדז רעדנדיק. איז דאָס דאָזיקע שטעטעלע, סקעטאָריע
הײסט עס, ניט גרעסער פֿון אײַער כּתרילעװקע, פֿון דעסטװעגן זאָלסטו זען, װי
דער זקן נעבעך, פֿראַנץ־יוסף הײסט עס, לײגט אײַן די װעלט! הלװאַי איך זאָל
ליגן זאָגן, נאָר איך האָב מורא דער אַלטער זאָל חלילה ניט אָפּזאָגן זיך פֿון דער
מלוכה, װי ער האָט עס שױן עטלעכע מאָל געסטראַשעט, ― און דאָס װאָלט
געװען אַן עבֿירה פֿאַר גאָט! דו װײסט גאָר ניט, װאָס פֿאַר אַ דימענט אַ מלך
דאָס איז. אַן אמתער אוהבֿ־ישׂראל! ייִדן האַלטן פֿון אים אַן עולם־ומלואו,
האָבן אים ליב, שײן צו זאָגן, דאָס חיות! „אונדזער פֿראַנץ־יוספֿל“ רופֿן זײ אים,
פֿאַר אַ פּאָר יאָר איז דער דאָזיקער קײסער דורכגעפֿאָרן גאַליציע, געװען אין
לעמבעריק. זאָלסטו הערן װאָס דאָרט האָט זיך אָפּגעטאָן! אױף די הענט האָבן
אים די דאָרטיקע ייִדן געטראָגן מיט ספֿרי־תּורות געטאַנצט אין די גאָסן! אַ
|