מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
לזוגתי היקרה החכמה הצנועה מרת שײנע־שײנדל שתּחי′.
ראשית בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ברוך־השם בקװ־החײם־והשלום,
השם־יתברך זאָל העלפֿן מ'זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס
מיט בשׂורות טובֿות ישועות ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן.
והשנית זײַ װיסן, זוגתי היקרה, אַז אַ כּפּרה דאָס גאָלדענע לאַנד
אַמעריקע מיט איר קאָלומבוסן און מיט איר פֿרײַהײט און מיט איר אָלרײַט און
מיט אירע הױכע מױערן ביז דער כמאַרע און מיט אירע ביזענעס[business: פֿאַרנומענקײט]
― עס גײט
מיר דאָ בעזרת־השם־יתברך פֿיל בעסער װי אין אַמעריקע, הלװאַי װײַטער ניט
ערגער. דהײַנו: דאָ שטײסטו דיר אױף אין דער פֿרי, דאַװנסט דיר אָפּ און
כאַפּסט עפּעס איבער, נעמסט דאָס שטעקל און גײסט דיר אַװעק גלײַך אױף
דער סלוזשבע אין דער רעדאַקציע אַרײַן. געקומען אין דער רעדאַקציע, טראָגט
מען דיר אַקעגן דעם גוט־מאָרגן פֿון אַלע זײַטן: „אַ גוט־מאָרגן אײַך, רב
מנחם־מענדל!“ ― „גוט־מאָרגן, גוט־יאָר“. און דו גײסט דיר צו גלײַך צו
דײַן טישל און דו זעצסט זיך אַװעק צו דער אַרבעט ― זיך פֿאַרנעמען מיט
„פּאָליטיקע?. װעסטו דאָך פֿרעגן מסתּמא, װי אַזױ פֿאַרנעמט מען זיך דאָס
מיט פּאָליטיקע? באַדאַרף מען דיר קלאָר מאַכן, בכדי זאָלסט פֿאַרשטײן אַקוראַט
װי עס געהער צו זײַן. ראשית־חכמה הײסטו דיר דערלאַנגען טײ, ברענגט
דיר דער גױ אַרײַנצוטראָגן טײ און פּאַפּיראָסן כּיד־המלך, און גאַזעטן ליגן
שױן דאָרטן צוגעגרײט פֿון דײַנעט װעגן נאָך פֿון כּאור אַזאַ באַרג, אַז אין
כּתרילעװקע װאָלט דאָס דיר געװען גענוג אױף אַ יאָר צו לײענען. ניט מער
װאָס דו ביסט ניט מעשׂה־מחויבֿ אַלצדינג איבערצולײענען. דו באַדאַרפֿסט
אַרױסכאַפּן פֿון דאָרט נאָר דעם תּמצית, דאָס װאָס דיך קאָן אינטערעסירן און ס'האָט
אַ װערדע. און װאָס קאָן הײַנט האָבן אַ װערדע, אַחוץ מלחמה? די מלחמה ―
דאָס איז דאָך דער עיקר. אַ ייִד עפֿנט אױף די אױגן איז דאָס ערשטע: װאָס
הערט מען עפּעס פֿון דער מלחמה? װאָס שרײַבט מען אים פֿון
קאָנסטאַנטינאָפּעל, פֿון סאָפֿיע, פֿון בעלגעראָד און פֿון סקעטאָריע? איך האָב מיך דאָ אין
|
|
mnHm-mendl fun varshe tsu zayen vayb sheyne-sheyndl in KTrilevke
lzugosi hikrh hkhokhme htsnueh mores sheyne-sheyndl shWHi′.
reyshes bin ikh dir moydiye, az ikh bin brukh-hshm bkv-hHeym-uhsholem,
hshm-yisborekh zol helfn m'zol tomed horkhn eyns fun dos andere nor guts
mit bsures toyves yeshues unHmuT btokh Kll-yisroel ― omeyn.
vehasheynes zay visn, zugosi hikrh, az a kapore dos goldene land
amerike mit ir kolumbusn un mit ir frayhayt un mit ir olrayt un
mit ire hoykhe moyern biz der khmare un mit ire bizenes[business: farnumenkayt]
― es geyt
mir do bezrT-hshm-yisborekh fil beser vi in amerike, halevay vayter nit
erger. dehayne: do shteystu dir oyf in der fri, davnst dir op un
khapst epes iber, nemst dos shtekl un geyst dir avek glaykh oyf
der sluzhbe in der redaktsye arayn. gekumen in der redaktsye, trogt
men dir akegn dem gut-morgn fun ale zaytn: "a gut-morgn aykh, reb
mnHm-mendl!'' ― "gut-morgn, gut-yor''. un du geyst dir tsu glaykh tsu
dayn tishl un du zetsst zikh avek tsu der arbet ― zikh farnemen mit
"politike?. vestu dokh fregn mistome, vi azoy farnemt men zikh dos
mit politike? badarf men dir klor makhn, bkhdi zolst farshteyn akurat
vi es geher tsu zayn. reyshes-Hkhmh heystu dir derlangen tey, brengt
dir der goy arayntsutrogn tey un papirosn Kid-hmeylekh, un gazetn lign
shoyn dortn tsugegreyt fun daynet vegn nokh fun Kor aza barg, az in
KTrilevke volt dos dir geven genug oyf a yor tsu leyenen. nit mer
vos du bist nit meQh-mekhuyev altsding ibertsuleyenen. du badarfst
aroyskhapn fun dort nor dem tamtses, dos vos dikh kon interesirn un s'hot
a verde. un vos kon haynt hobn a verde, akhuts milkhome? di milkhome ―
dos iz dokh der iker. a yid efnt oyf di oygn iz dos ershte: vos
hert men epes fun der milkhome? vos shraybt men im fun
konstantinopel, fun sofye, fun belgerod un fun sketorye? ikh hob mikh do
in
|
מנחם־מענדל פֿון װאַרשע צו זײן װײַב שײנע־שײנדל אין כּתרילעװקע
לזוגתי היקרה החכמה הצנועה מרת שײנע־שײנדל שתּחי′.
<<ראשית>> בין איך דיר מודיע, אַז איך בין ברוך־השם בקװ־החײם־והשלום,
השם־יתברך זאָל העלפֿן מ'זאָל תּמיד האָרכן אײנס פֿון דאָס אַנדערע נאָר גוטס
מיט בשׂורות טובֿות ישועות ונחמות בתּוך כּלל־ישׂראל ― אָמן.
<<והשנית>> זײַ װיסן, זוגתי היקרה, אַז אַ כּפּרה דאָס גאָלדענע לאַנד
אַמעריקע מיט איר קאָלומבוסן און מיט איר פֿרײַהײט און מיט איר אָלרײַט און
מיט אירע הױכע מױערן ביז דער כמאַרע און מיט אירע ביזענעס[business: פֿאַרנומענקײט]
― עס גײט
מיר דאָ בעזרת־השם־יתברך פֿיל בעסער װי אין אַמעריקע, הלװאַי װײַטער ניט
ערגער. דהײַנו: דאָ שטײסטו דיר אױף אין דער פֿרי, דאַװנסט דיר אָפּ און
כאַפּסט עפּעס איבער, נעמסט דאָס שטעקל און גײסט דיר אַװעק גלײַך אױף
דער סלוזשבע אין דער רעדאַקציע אַרײַן. געקומען אין דער רעדאַקציע, טראָגט
מען דיר אַקעגן דעם גוט־מאָרגן פֿון אַלע זײַטן: „אַ גוט־מאָרגן אײַך, רב
מנחם־מענדל!“ ― „גוט־מאָרגן, גוט־יאָר“. און דו גײסט דיר צו גלײַך צו
דײַן טישל און דו זעצסט זיך אַװעק צו דער אַרבעט ― זיך פֿאַרנעמען מיט
„פּאָליטיקע?. װעסטו דאָך פֿרעגן מסתּמא, װי אַזױ פֿאַרנעמט מען זיך דאָס
מיט פּאָליטיקע? באַדאַרף מען דיר קלאָר מאַכן, בכדי זאָלסט פֿאַרשטײן אַקוראַט
װי עס געהער צו זײַן. ראשית־חכמה הײסטו דיר דערלאַנגען טײ, ברענגט
דיר דער גױ אַרײַנצוטראָגן טײ און פּאַפּיראָסן כּיד־המלך, און גאַזעטן ליגן
שױן דאָרטן צוגעגרײט פֿון דײַנעט װעגן נאָך פֿון כּאור אַזאַ באַרג, אַז אין
כּתרילעװקע װאָלט דאָס דיר געװען גענוג אױף אַ יאָר צו לײענען. ניט מער
װאָס דו ביסט ניט מעשׂה־מחויבֿ אַלצדינג איבערצולײענען. דו באַדאַרפֿסט
אַרױסכאַפּן פֿון דאָרט נאָר דעם תּמצית, דאָס װאָס דיך קאָן אינטערעסירן און ס'האָט
אַ װערדע. און װאָס קאָן הײַנט האָבן אַ װערדע, אַחוץ מלחמה? די מלחמה ―
דאָס איז דאָך דער עיקר. אַ ייִד עפֿנט אױף די אױגן איז דאָס ערשטע: װאָס
הערט מען עפּעס פֿון דער מלחמה? װאָס שרײַבט מען אים פֿון
קאָנסטאַנטינאָפּעל, פֿון סאָפֿיע, פֿון בעלגעראָד און פֿון סקעטאָריע? איך האָב מיך דאָ אין
|