304 שלום עליכם
װאָלטן געשפּילט אין דעם עקאָנאָמישן און אין דעם פּאָליטישן לעבן פֿונעם
לאַנד, װען ניט די געװיסע „װרעמענע פּראַװילעס“, װאָס דער מיניסטער
איגנאַטיעװ האָט אָנגעכמאַרעט אױף די ייִדן, אַז זײ זאָלן ניט טאָרן זיצן
אין די דערפֿער און ניט קױפֿן און ניט דינגען קײן ערד אױף צו באַאַרבעטן.
איך זאָג עס דערפֿאַר, װײַל אַזעלכע פֿעלד־בעלי־בתּים, װי דער אַלטער
לאָיעװ, זײַנען אין יענעם געגנט, װי אױך אין אַנדערע געגנטן פֿון דער
געבענטשטער „טשערטאַ“, געװען ניט קײן זעלטנהײט. באָסלאַװער,
קאַניװער, שפּאָלער, רזשישטשעװער, טאַראַשטשער, זלאַטאָפּאָלער, אומענער
און נאָך אַ סך אַנדערע ייִדן האָבן זיך אַ לאָז געגעבן פֿון די קלײנע
שטעטלעך אין דאָרף אַרײַן, אָפּגעדונגען גרױסע און קלײנע פּאָסעסיעס,
גענומען אין דער אַרענדע פּריצישע פֿאָלװאַרקעס, באַװיזן װוּנדער,
געמאַכט פֿון שלעכטער ערד, פֿון פֿאַרלאָזענע חורבֿות אַן אמתן גן־עדן. דאָס
איז ניט קײן איבערטרײַבונג, קײן גוזמא־זאַך. די דאָזיקע װערטער האָט
דער פֿאַרפֿאַסער פֿון די דאָזיקע כּתבֿים אַלײן געהערט פֿון אַ באַרימטן
רוסישן פּאָמעשטשיק, אַ קריסט, מיטן נאָמע ןװאַסילי פֿיאָדאָראָװיטשסימערענק אָ, מיט װעלכן דער אַלטער לאָיעװ איז געשטאַנען אין נאָענטע
געשעפֿטס־פֿאַרבינדונגען און מיט װעלכן מיר װעלן זיך נאָך באַגעגענען.
מיט אײנעם װאָרט ― איר האָט פֿאַר זיך אַ טיפּ פֿון אַ ייִדן אַ פּריץ, אַ ייִדן
אַ פּאָמעשטשיק, װאָס איז, לײַדער, דורך אַ בײזער האַנט אַרױסגעריסן
געװאָרן מיטן װאָרצל און איז אָפּגעשטאָרבן פֿאַר דער היסטאָריע אפֿשר
אױף לאַנגע־לאַנגע יאָרן.
קאַפּיטל 70: דאָס לעבן אין דאָרף
«דאָס דאָרף „סאָפֿיעװקע“ ― דער מחבר פֿון די באַשרײַבונגען באַקענט זיך מיט
דער דרױסנדיקער װעלט ― דרײַ גוטע יאָרן ― דער לערער מיט דער שילערין
װערן נאָענט, װי אַ ברודער מיט אַ שװעסטער ― בײַ די ביכער, אױפֿן פֿעלד
און בײַ די שכנים»
דאָס דאָרף, װוּהין דער פֿאַרפֿאַסער פֿון די דאָזיקע געשיכטעס איז
געבראַכט געװאָרן, האָט געהערט צום גראַף בראַניצקי און האָט זיך אָנגערופֿן
מיטן נאָמען „סאָפֿיעװקע[Софіївка]“. געבראַכט איז ער געװאָרן אַהער אַלס
אָנגעשטעלטער, אַלס לערער, אױף אַ קורצע צײַט, און איז שױן פֿאַרבליבן דאָ אױף
שטענדיק. דאָ האָט ער געפֿונען זײַן צװײטע הײם. דאָ האָט זיך פֿאַרזיגלט,
װי מיר װעלן דאָס װײַטער זען, זײַן גליק און זײַן לעבן אױף אײביק...
|
|
304 sholem aleykhem
voltn geshpilt in dem ekonomishn un in dem politishn lebn funem
land, ven nit di gevise "vremene praviles'', vos der minister
ignatyev hot ongekhmaret oyf di yidn, az zey zoln nit torn zitsn
in di derfer un nit koyfn un nit dingen keyn erd oyf tsu baarbetn.
ikh zog es derfar, vayl azelkhe feld-balebatem, vi der alter
loyev, zaynen in yenem gegnt, vi oykh in andere gegntn fun der
gebentshter "tsherta'', geven nit keyn zeltnhayt. boslaver,
kaniver, shpoler, rzhishtshever, tarashtsher, zlatopoler, umener
un nokh a sakh andere yidn hobn zikh a loz gegebn fun di kleyne
shtetlekh in dorf arayn, opgedungen groyse un kleyne posesyes,
genumen in der arende pritsishe folvarkes, bavizn vunder,
gemakht fun shlekhter erd, fun farlozene khurves an emesn gn-edn. dos
iz nit keyn ibertraybung, keyn guzm#-zakh. di dozike verter hot
der farfaser fun di dozike ksovem aleyn gehert fun a barimtn
rusishn pomeshtshik, a krist, mitn nome Nvasili fyodorovitshsimerenk o, mit
velkhn der alter loyev iz geshtanen in noente
geshefts-farbindungen un mit velkhn mir veln zikh nokh bagegenen.
mit eynem vort ― ir hot far zikh a tip fun a yidn a porets, a yidn
a pomeshtshik, vos iz, layder, durkh a beyzer hant aroysgerisn
gevorn mitn vortsl un iz opgeshtorbn far der historye efsher
oyf lange-lange yorn.
kapitl 70: dos lebn in dorf
«dos dorf "sofyevke'' ― der mekhaber fun di bashraybungen bakent zikh mit
der droysndiker velt ― dray gute yorn ― der lerer mit der shilerin
vern noent, vi a bruder mit a shvester ― bay di bikher, oyfn feld
un bay di shkheynem»
dos dorf, vuhin der farfaser fun di dozike geshikhtes iz
gebrakht gevorn, hot gehert tsum graf branitski un hot zikh ongerufn
mitn nomen "sofyevke[Софіївка]''. gebrakht iz er gevorn aher als
ongeshtelter, als lerer, oyf a kurtse tsayt, un iz shoyn farblibn do oyf
shtendik. do hot er gefunen zayn tsveyte heym. do hot zikh farziglt,
vi mir veln dos vayter zen, zayn glik un zayn lebn oyf eybik...
|
304 שלום עליכם
װאָלטן געשפּילט אין דעם עקאָנאָמישן און אין דעם פּאָליטישן לעבן פֿונעם
לאַנד, װען ניט די געװיסע „װרעמענע פּראַװילעס“, װאָס דער מיניסטער
איגנאַטיעװ האָט אָנגעכמאַרעט אױף די ייִדן, אַז זײ זאָלן ניט טאָרן זיצן
אין די דערפֿער און ניט קױפֿן און ניט דינגען קײן ערד אױף צו באַאַרבעטן.
איך זאָג עס דערפֿאַר, װײַל אַזעלכע פֿעלד־בעלי־בתּים, װי דער אַלטער
לאָיעװ, זײַנען אין יענעם געגנט, װי אױך אין אַנדערע געגנטן פֿון דער
געבענטשטער „טשערטאַ“, געװען ניט קײן זעלטנהײט. באָסלאַװער,
קאַניװער, שפּאָלער, רזשישטשעװער, טאַראַשטשער, זלאַטאָפּאָלער, אומענער
און נאָך אַ סך אַנדערע ייִדן האָבן זיך אַ לאָז געגעבן פֿון די קלײנע
שטעטלעך אין דאָרף אַרײַן, אָפּגעדונגען גרױסע און קלײנע פּאָסעסיעס,
גענומען אין דער אַרענדע פּריצישע פֿאָלװאַרקעס, באַװיזן װוּנדער,
געמאַכט פֿון שלעכטער ערד, פֿון פֿאַרלאָזענע חורבֿות אַן אמתן גן־עדן. דאָס
איז ניט קײן איבערטרײַבונג, קײן גוזמא־זאַך. די דאָזיקע װערטער האָט
דער פֿאַרפֿאַסער פֿון די דאָזיקע כּתבֿים אַלײן געהערט פֿון אַ באַרימטן
רוסישן פּאָמעשטשיק, אַ קריסט, מיטן נאָמע <<ןװאַסילי פֿיאָדאָראָװיטשסימערענק>> אָ, מיט װעלכן דער אַלטער לאָיעװ איז געשטאַנען אין נאָענטע
געשעפֿטס־פֿאַרבינדונגען און מיט װעלכן מיר װעלן זיך נאָך באַגעגענען.
מיט אײנעם װאָרט ― איר האָט פֿאַר זיך אַ טיפּ פֿון אַ ייִדן אַ פּריץ, אַ ייִדן
אַ פּאָמעשטשיק, װאָס איז, לײַדער, דורך אַ בײזער האַנט אַרױסגעריסן
געװאָרן מיטן װאָרצל און איז אָפּגעשטאָרבן פֿאַר דער היסטאָריע אפֿשר
אױף לאַנגע־לאַנגע יאָרן.
קאַפּיטל 70: דאָס לעבן אין דאָרף
«דאָס דאָרף „סאָפֿיעװקע“ ― דער מחבר פֿון די באַשרײַבונגען באַקענט זיך מיט
דער דרױסנדיקער װעלט ― דרײַ גוטע יאָרן ― דער לערער מיט דער שילערין
װערן נאָענט, װי אַ ברודער מיט אַ שװעסטער ― בײַ די ביכער, אױפֿן פֿעלד
און בײַ די שכנים»
דאָס דאָרף, װוּהין דער פֿאַרפֿאַסער פֿון די דאָזיקע געשיכטעס איז
געבראַכט געװאָרן, האָט געהערט צום גראַף בראַניצקי און האָט זיך אָנגערופֿן
מיטן נאָמען „סאָפֿיעװקע[Софіївка]“. געבראַכט איז ער געװאָרן אַהער אַלס
אָנגעשטעלטער, אַלס לערער, אױף אַ קורצע צײַט, און איז שױן פֿאַרבליבן דאָ אױף
שטענדיק. דאָ האָט ער געפֿונען זײַן צװײטע הײם. דאָ האָט זיך פֿאַרזיגלט,
װי מיר װעלן דאָס װײַטער זען, זײַן גליק און זײַן לעבן אױף אײביק...
|