268 שלום עליכם
אים באַהאַלטן, אַ בערגל ערד האָט מען אױפֿן פֿרישן קבֿר אָנגעשאָטן. און מען
איז זיך צעגאַנגען. קײנער האָט נישט געװײנט. קײנער האָט קײן הספּד
נישט געמאַכט, קײן קדיש נישט געזאָגט, קײן שיבֿעה ניט געזעסן. די
ערשטע צײַט האָט מען נאָך פֿון אים אין „קלוב“ אַ פּאָר מאָל גערעדט.
דערנאָך האָט מען אױפֿגעהערט פֿון אים צו רײדן ― און פֿאַרגעסן.
גאָר אין גיכן נאָך דעם איז פֿאַרשװוּנדן געװאָרן אױך בנימינזאָן דער
משורר. אַ שטיק צײַט האָט מען ניט געװוּסט, װוּ ער איז אַהינגעקומען.
דערנאָך האָט מען זיך דערװוּסט, אַז ער איז אין קיִעװ. אין אַ צײַט אַרום
האָט זיך דער נאָמען בנימינזאָן געלאָזט הערן אין דער גרױסער „מלחמה“,
װאָס ס'איז אױסגעבראָכן צװישן די „חכמי־קיִעװ“, מיט װעלכע מיר װעלן
זיך נאָך באַגעגענען אין די װײַטערדיקע קאַפּיטלעך. זײַן נאָמען האָט זיך
געלאָזט הערן אין אײנעם מיט די נעמען פֿון משה־אַהרן שאַצקיס,
יצחק־יעקבֿ װײַסבערג, דובזעװיטש, דאַרעװסקי. און גאָר־גאָר שפּעטער איז אַרױס
אַ סלוך, אַז בנימינזאָן איז מגולגל געװאָרן אין אַמעריקע און אַז ער איז
דאָרטן אַ רעװערענד און איז, זעלבסטפֿאַרשטענדלעך, אָלל־רײַט [all right: בסדר].
און אָט אַזױ איז נתפּרדה־החבֿילה געװאָרן. צעשלאָגן געװאָרן די
כּנופֿיא, צעשטערט געװאָרן די זעלטענע גוטפֿרײַנדשאַפֿט. אױס אידיליע.
קאַפּיטל 62: אַ האַלב יאָר נע־ונד
«עלנט און פֿאַריתומט ― „דער ייִד פֿון די שמױסן“. ― ער לאָזט זיך אַװעק אין
דער װעלט אַרײַן זוכן גליק ― ניט אײביק איז מען אַ גאַסט ― קאָנקורענץ מיט
מײדלשע שרײַבערס און קלײנשטעטלדיקע קינאה־שׂינאה ― אַבֿרהם דער כּלי־זמר. ―
אַ מין סטעמפּעניו ― ער אַנטלױפֿט פֿון דער „װעלט“ צוריק אַהײם»
פֿאַרלױרן אַזעלכע צװײ נאָענטע גוטע־פֿרײַנד, װי דער קאָלעקטאָר און
בנימינזאָן, האָט דער העלד פֿון דער דאָזיקער ביאָגראַפֿיע זיך קײן אָרט
נישט געקאָנט געפֿינען. ער האָט זיך געפֿילט פֿאַריתומט. נאָך מער עלנט
האָט ער זיך דערפֿילט, װען זײַן אײנציקער איבערגעבליבענער חבֿר אליע
איז אױך אַװעקגעפֿאָרן קײן זשיטאָמיר. דאָ האָט זיך, ניט װילנדיק,
צוגעמישט אױך אַ געפֿיל פֿון קינאה. ער האָט געװוּסט גאַנץ גוט, אַז ס'איז אַ
מיאוסע מידה, נישט קײן רײן געפֿיל. נאָר װאָס האָט ער געקאָנט טאָן, אַז
עס האָט אים פֿאָרט פֿאַרדראָסן ― פֿאַר װאָס קומט זײַן חבֿר אַזאַ גליק
און אים ניט? מיט װאָס איז ער שולדיק, װאָס ער האָט זיך געכאַפּט
געבױרן װערן מיט אַ פּאָר חדשים פֿריִער? איבער אַזאַ נאַרישקײט זאָל ער
פֿאַרלירן זײַן קאַריערע? פֿאַרשפּילן דאָס גאַנצע לעבן? ער האָט באַהאַלטן
|
|
268 sholem aleykhem
im bahaltn, a bergl erd hot men oyfn frishn keyver ongeshotn. un men
iz zikh tsegangen. keyner hot nisht geveynt. keyner hot keyn hesped
nisht gemakht, keyn kadesh nisht gezogt, keyn shive nit gezesn. di
ershte tsayt hot men nokh fun im in "klub'' a por mol geredt.
dernokh hot men oyfgehert fun im tsu reydn ― un fargesn.
gor in gikhn nokh dem iz farshvundn gevorn oykh bniminzon der
meshoyrer. a shtik tsayt hot men nit gevust, vu er iz ahingekumen.
dernokh hot men zikh dervust, az er iz in kiev. in a tsayt arum
hot zikh der nomen bniminzon gelozt hern in der groyser "milkhome'',
vos s'iz oysgebrokhn tsvishn di "khokhemi-kiev'', mit velkhe mir veln
zikh nokh bagegenen in di vayterdike kapitlekh. zayn nomen hot zikh
gelozt hern in eynem mit di nemen fun mshh-ahrn shatskis,
itsHk-Yankev vaysberg, dubzevitsh, darevski. un gor-gor shpeter iz aroys
a slukh, az bniminzon iz megulgl gevorn in amerike un az er iz
dortn a reverend un iz, zelbstfarshtendlekh, oll-rayt [all right: beseyder].
un ot azoy iz nTprdh-hHBilh gevorn. tseshlogn gevorn di
knufye, tseshtert gevorn di zeltene gutfrayndshaft. oys idilye.
kapitl 62: a halb yor navenad
«elnt un faryosemt ― "der yid fun di shmoysn''. ― er lozt zikh avek in
der velt arayn zukhn glik ― nit eybik iz men a gast ― konkurents mit
meydlshe shraybers un kleynshtetldike kine-Qin#h ― eyvrom der kley-zmr. ―
a min stempenyu ― er antloyft fun der "velt'' tsurik aheym»
farloyrn azelkhe tsvey noente gute-fraynd, vi der kolektor un
bniminzon, hot der held fun der doziker byografye zikh keyn ort
nisht gekont gefinen. er hot zikh gefilt faryosemt. nokh mer elnt
hot er zikh derfilt, ven zayn eyntsiker ibergeblibener khaver #lye
iz oykh avekgeforn keyn zhitomir. do hot zikh, nit vilndik,
tsugemisht oykh a gefil fun kine. er hot gevust gants gut, az s'iz a
mi#use mide, nisht keyn reyn gefil. nor vos hot er gekont ton, az
es hot im fort fardrosn ― far vos kumt zayn khaver aza glik
un im nit? mit vos iz er shuldik, vos er hot zikh gekhapt
geboyrn vern mit a por khadoshem frier? iber aza narishkayt zol er
farlirn zayn karyere? farshpiln dos gantse lebn? er hot bahaltn
|
268 שלום עליכם
אים באַהאַלטן, אַ בערגל ערד האָט מען אױפֿן פֿרישן קבֿר אָנגעשאָטן. און מען
איז זיך צעגאַנגען. קײנער האָט נישט געװײנט. קײנער האָט קײן הספּד
נישט געמאַכט, קײן קדיש נישט געזאָגט, קײן שיבֿעה ניט געזעסן. די
ערשטע צײַט האָט מען נאָך פֿון אים אין „קלוב“ אַ פּאָר מאָל גערעדט.
דערנאָך האָט מען אױפֿגעהערט פֿון אים צו רײדן ― און פֿאַרגעסן.
גאָר אין גיכן נאָך דעם איז פֿאַרשװוּנדן געװאָרן אױך בנימינזאָן דער
משורר. אַ שטיק צײַט האָט מען ניט געװוּסט, װוּ ער איז אַהינגעקומען.
דערנאָך האָט מען זיך דערװוּסט, אַז ער איז אין קיִעװ. אין אַ צײַט אַרום
האָט זיך דער נאָמען בנימינזאָן געלאָזט הערן אין דער גרױסער „מלחמה“,
װאָס ס'איז אױסגעבראָכן צװישן די „חכמי־קיִעװ“, מיט װעלכע מיר װעלן
זיך נאָך באַגעגענען אין די װײַטערדיקע קאַפּיטלעך. זײַן נאָמען האָט זיך
געלאָזט הערן אין אײנעם מיט די נעמען פֿון משה־אַהרן שאַצקיס,
יצחק־יעקבֿ װײַסבערג, דובזעװיטש, דאַרעװסקי. און גאָר־גאָר שפּעטער איז אַרױס
אַ סלוך, אַז בנימינזאָן איז מגולגל געװאָרן אין אַמעריקע און אַז ער איז
דאָרטן אַ רעװערענד און איז, זעלבסטפֿאַרשטענדלעך, אָלל־רײַט [all right: בסדר].
און אָט אַזױ איז נתפּרדה־החבֿילה געװאָרן. צעשלאָגן געװאָרן די
כּנופֿיא, צעשטערט געװאָרן די זעלטענע גוטפֿרײַנדשאַפֿט. אױס אידיליע.
קאַפּיטל 62: אַ האַלב יאָר נע־ונד
«עלנט און פֿאַריתומט ― „דער ייִד פֿון די שמױסן“. ― ער לאָזט זיך אַװעק אין
דער װעלט אַרײַן זוכן גליק ― ניט אײביק איז מען אַ גאַסט ― קאָנקורענץ מיט
מײדלשע שרײַבערס און קלײנשטעטלדיקע קינאה־שׂינאה ― אַבֿרהם דער כּלי־זמר. ―
אַ מין סטעמפּעניו ― ער אַנטלױפֿט פֿון דער „װעלט“ צוריק אַהײם»
פֿאַרלױרן אַזעלכע צװײ נאָענטע גוטע־פֿרײַנד, װי דער קאָלעקטאָר און
בנימינזאָן, האָט דער העלד פֿון דער דאָזיקער ביאָגראַפֿיע זיך קײן אָרט
נישט געקאָנט געפֿינען. ער האָט זיך געפֿילט פֿאַריתומט. נאָך מער עלנט
האָט ער זיך דערפֿילט, װען זײַן אײנציקער איבערגעבליבענער חבֿר אליע
איז אױך אַװעקגעפֿאָרן קײן זשיטאָמיר. דאָ האָט זיך, ניט װילנדיק,
צוגעמישט אױך אַ געפֿיל פֿון קינאה. ער האָט געװוּסט גאַנץ גוט, אַז ס'איז אַ
מיאוסע מידה, נישט קײן רײן געפֿיל. נאָר װאָס האָט ער געקאָנט טאָן, אַז
עס האָט אים פֿאָרט פֿאַרדראָסן ― פֿאַר װאָס קומט זײַן חבֿר אַזאַ גליק
און אים ניט? מיט װאָס איז ער שולדיק, װאָס ער האָט זיך געכאַפּט
געבױרן װערן מיט אַ פּאָר חדשים פֿריִער? איבער אַזאַ נאַרישקײט זאָל ער
פֿאַרלירן זײַן קאַריערע? פֿאַרשפּילן דאָס גאַנצע לעבן? ער האָט באַהאַלטן
|