קאַפּיטל 38: אין באָסלאַװ אױף דער „טאָרהאָװיצע“
«אָנגעקומען קײן באָסלאַװ גלײַך אָפֿן יריד ― זײ װײסן ניט, װאָסער משה־יאָסיע
איז זײער זײדע ― אַ ייִד מיט אַ טלית־קטן נעמט זיך אונטער ברענגען די
קינדער צום זײדן»
עס איז שױן געװען גרױסער טאָג, אַז די קלײנע װאָיאַזשערן־יתומים
זײַנען אַרײַנגעפֿאָרן מידע, הונגעריקע און שלעפֿעריקע אין דער שטאָט באָסלאַװ. פֿון יענער זײַט װאַלד האָט זיך אױפֿגעהױבן די זון,
אַ קלאָרע, אַ בריליאַנטענע, אַ װאַרעמע זון. צום אַלעם ערשטן זײַנען זײ
דורכגעפֿאָרן פֿאַרבײַ אַ מוראדיק גרױסן בית־עולם, מיט אַזױ פֿיל
אײַנגעבױגענע, האַלב־אײַנגעפֿאַלענע שטיבלעך און אַלטע מצבֿות מיט
אָפּגעריבענע אותיות „תּ. נ. צ. ב. ה.“, אַז לױט דעם רײַכן בית־עולם האָט מען
געקאָנט מײנען, אַז די שטאָט איז מי־יודע װאָס פֿאַר אַ כּרך! פֿונעם
בית־עולם איז מען אַרײַן גלײַך אין דער „טאָרהאָװיצע [торґовітсе: האַנדל]“ ― אַ מאַרק אָדער אַ
מין יריד אַזעלכער, װוּ אַלץ איז אױסגעמישט אין אײנעם: גױים, און
פֿערד, און בהמות, און חזירים, און ציגײַנער, און װעגן, און רעדער, און
כאָמאָטעס [хомут: עול, יאַרמע], און ייִדן פֿון כּל־המינים:
ייִדן מיט פֿעלכלעך, ייִדן מיט היטלען,
ייִדן מיט „קראַסנע“ סחורה, ייִדן מיט בולקעס, מיט אײער־בײגל, מיט
קיכלעך, מיט עפּלקװאַס און מיט װאָס איר װילט. הײַנט װײַבער! װײַבער מיט
קאָשיקעס, װײַבער מיט עפּעלעך, און װײַבער מיט עופֿות, און װײַבער
מיט געפּרעגלטע פֿיש, און גלאַט װײַבער. און דאָס אַלץ רעדט און
קװיטשעט און גראַגערט. און די פֿערד מיט די בהמות מיט די חזירים
העלפֿן אונטער. און די בעטלערס זינגען און שפּילן אױף דער לירע ― מע קאָן טױב
װערן. און אַ שטױב שטײט אַזעלכער, װאָס מע זעט קױם אײנס דאָס
אַנדערע. און ריחות אַזעלכע, אַז מע קאָן דערשטיקט װערן.
חבֿרה זײַנען געקומען אין אַ גוטער צײַט ― אין אַ מאַרק־טאָג. דער
בעל־עגלה האָט זיך קױם דורכגעשלאָגן מיט זײַן בױד דורכן יריד,
אָנגעװינטשעװעט דער שטאָט מיטן יריד אַכצן חלירעס, װי זײַן שטײגער
איז, ביז ער האָט זיך אַראָפּגעלאָזט אין דער רעכטער שטאָט אַרײַן, װאָס
כאַפּט שטאַרק דעם אָנבליק פֿונעם בית־עולם ― די זעלבע אײַנגעפֿאַלענע
שטיבלעך־מצבֿות, צװישן װעלכע עס װאַרפֿן זיך דורך װוּ־ניט־װוּ אַ פּאָר
נײַע הײַזלעך אױך, װאָס זעען אױס פֿרעמד, װי נגידישע מחותּנים
אײַנגעלאַדן אױף אַן אָרעמער חתונה, ― און דאָרט האָט זיך ערשט אָנגעהױבן
דער אמתער טומל: שמעון־װאָלף דער בעל־עגלה האָט געװוּסט, אַז מע האָט
אים באַשטעלט, ער זאָל אָפּפֿירן זײַנע יונגע פּאַרשױנדלעך קײן באָסלאַװ,
|
|
kapitl 38: in boslav oyf der "torhovitse''
«ongekumen keyn boslav glaykh ofn yarid ― zey veysn nit, voser mshh-yosye
iz zeyer zeyde ― a yid mit a taleskotn nemt zikh unter brengen di
kinder tsum zeydn»
es iz shoyn geven groyser tog, az di kleyne voyazhern-yesoymem
zaynen arayngeforn mide, hungerike un shleferike in der shtot boslav. fun
yener zayt vald hot zikh oyfgehoybn di zun,
a klore, a brilyantene, a vareme zun. tsum alem ershtn zaynen zey
durkhgeforn farbay a mur#dik groysn besoylem, mit azoy fil
ayngeboygene, halb-ayngefalene shtiblekh un alte matseyves mit
opgeribene #oysyes "W. n. ts. b. h.'', az loyt dem raykhn besoylem hot men
gekont meynen, az di shtot iz mideye vos far a Krkh! funem
besoylem iz men arayn glaykh in der "torhovitse [торґовітсе: handl]''
― a mark oder a
min yarid azelkher, vu alts iz oysgemisht in eynem: goyem, un
ferd, un beheymes, un khazeyrem, un tsigayner, un vegn, un reder, un
khomotes [хомут: ol, yarme], un yidn fun kolhaminem:
yidn mit felkhlekh, yidn mit hitlen,
yidn mit "krasne'' skhoyre, yidn mit bulkes, mit eyer-beygl, mit
kikhlekh, mit eplkvas un mit vos ir vilt. haynt vayber! vayber mit
koshikes, vayber mit epelekh, un vayber mit oyfes, un vayber
mit gepreglte fish, un glat vayber. un dos alts redt un
kvitshet un gragert. un di ferd mit di beheymes mit di khazeyrem
helfn unter. un di betlers zingen un shpiln oyf der lire ― me kon toyb
vern. un a shtoyb shteyt azelkher, vos me zet koym eyns dos
andere. un reykhes azelkhe, az me kon dershtikt vern.
khevre zaynen gekumen in a guter tsayt ― in a mark-tog. der
balegole hot zikh koym durkhgeshlogn mit zayn boyd durkhn yarid,
ongevintshevet der shtot mitn yarid akhtsn kholeres, vi zayn shteyger
iz, biz er hot zikh aropgelozt in der rekhter shtot arayn, vos
khapt shtark dem onblik funem besoylem ― di zelbe ayngefalene
shtiblekh-matseyves, tsvishn velkhe es varfn zikh durkh vu-nit-vu a por
naye hayzlekh oykh, vos zeen oys fremd, vi ngidishe makhetonem
ayngeladn oyf an oremer khasene, ― un dort hot zikh ersht ongehoybn
der emeser tuml: shmeun-volf der balegole hot gevust, az me hot
im bashtelt, er zol opfirn zayne yunge parshoyndlekh keyn boslav,
|
קאַפּיטל 38: אין באָסלאַװ אױף דער „טאָרהאָװיצע“
«אָנגעקומען קײן באָסלאַװ גלײַך אָפֿן יריד ― זײ װײסן ניט, װאָסער משה־יאָסיע
איז זײער זײדע ― אַ ייִד מיט אַ טלית־קטן נעמט זיך אונטער ברענגען די
קינדער צום זײדן»
עס איז שױן געװען גרױסער טאָג, אַז די קלײנע װאָיאַזשערן־יתומים
זײַנען אַרײַנגעפֿאָרן מידע, הונגעריקע און שלעפֿעריקע אין דער שטאָט <<באָסלאַװ>>. פֿון יענער זײַט װאַלד האָט זיך אױפֿגעהױבן די זון,
אַ קלאָרע, אַ בריליאַנטענע, אַ װאַרעמע זון. צום אַלעם ערשטן זײַנען זײ
דורכגעפֿאָרן פֿאַרבײַ אַ מוראדיק גרױסן בית־עולם, מיט אַזױ פֿיל
אײַנגעבױגענע, האַלב־אײַנגעפֿאַלענע שטיבלעך און אַלטע מצבֿות מיט
אָפּגעריבענע אותיות „תּ. נ. צ. ב. ה.“, אַז לױט דעם רײַכן בית־עולם האָט מען
געקאָנט מײנען, אַז די שטאָט איז מי־יודע װאָס פֿאַר אַ כּרך! פֿונעם
בית־עולם איז מען אַרײַן גלײַך אין דער „טאָרהאָװיצע [торґовітсе: האַנדל]“ ― אַ מאַרק אָדער אַ
מין יריד אַזעלכער, װוּ אַלץ איז אױסגעמישט אין אײנעם: גױים, און
פֿערד, און בהמות, און חזירים, און ציגײַנער, און װעגן, און רעדער, און
כאָמאָטעס [хомут: עול, יאַרמע], און ייִדן פֿון כּל־המינים:
ייִדן מיט פֿעלכלעך, ייִדן מיט היטלען,
ייִדן מיט „קראַסנע“ סחורה, ייִדן מיט בולקעס, מיט אײער־בײגל, מיט
קיכלעך, מיט עפּלקװאַס און מיט װאָס איר װילט. הײַנט װײַבער! װײַבער מיט
קאָשיקעס, װײַבער מיט עפּעלעך, און װײַבער מיט עופֿות, און װײַבער
מיט געפּרעגלטע פֿיש, און גלאַט װײַבער. און דאָס אַלץ רעדט און
קװיטשעט און גראַגערט. און די פֿערד מיט די בהמות מיט די חזירים
העלפֿן אונטער. און די בעטלערס זינגען און שפּילן אױף דער לירע ― מע קאָן טױב
װערן. און אַ שטױב שטײט אַזעלכער, װאָס מע זעט קױם אײנס דאָס
אַנדערע. און ריחות אַזעלכע, אַז מע קאָן דערשטיקט װערן.
חבֿרה זײַנען געקומען אין אַ גוטער צײַט ― אין אַ מאַרק־טאָג. דער
בעל־עגלה האָט זיך קױם דורכגעשלאָגן מיט זײַן בױד דורכן יריד,
אָנגעװינטשעװעט דער שטאָט מיטן יריד אַכצן חלירעס, װי זײַן שטײגער
איז, ביז ער האָט זיך אַראָפּגעלאָזט אין דער רעכטער שטאָט אַרײַן, װאָס
כאַפּט שטאַרק דעם אָנבליק פֿונעם בית־עולם ― די זעלבע אײַנגעפֿאַלענע
שטיבלעך־מצבֿות, צװישן װעלכע עס װאַרפֿן זיך דורך װוּ־ניט־װוּ אַ פּאָר
נײַע הײַזלעך אױך, װאָס זעען אױס פֿרעמד, װי נגידישע מחותּנים
אײַנגעלאַדן אױף אַן אָרעמער חתונה, ― און דאָרט האָט זיך ערשט אָנגעהױבן
דער אמתער טומל: שמעון־װאָלף דער בעל־עגלה האָט געװוּסט, אַז מע האָט
אים באַשטעלט, ער זאָל אָפּפֿירן זײַנע יונגע פּאַרשױנדלעך קײן באָסלאַװ,
|