146 שלום עליכם
דערצײלן, אַז ערגעץ װײַט, אין אַ שטאָט װאָס הײסט באָסלאַװ, האָבן זײ
אַ זײדן מיט אַ באָבען, װאָס זײַנען, זאָגט מען, גאַנץ רײַך, אָנגעשטאָפּט
מיט געלט. אַהין, הײסט עס, װיל מען זײ אַװעקשיקן? זעט איר, דאָס איז
דװקא אַ פּלאַן! ערשטנס, דאָס פֿאָרן ― דאָס אַלײן װאָס איז װערט?
צװײטנס, זען אַ נײַע שטאָט. הײַנט באַקענען זיך מיט אַ זײדן און מיט אַ
באָבען, װאָס מע האָט זײ קײן מאָל ניט געזען, ― דאָס איז בײַ אײַך
גאָרניט? עס בלײַבט איבער נאָר אײן זאַך: װעמען רעכנט דאָס דער
פֿעטער פּיניע צװישן די „עלטערע“ און װעמען צװישן די „קלענערע“? ס'איז
גאָר קײן ספֿק ניט, אַז אַ ייִנגל, װאָס איז שױן בר־מיצװה, ער מעג זיך
האַלטן מיט אַ קאָפּ נידעריקער פֿון אַ הונט, באַדאַרף גערעכנט װערן צװישן
די „עלטערע“ ― און דאָס האָט דעם בר־מיצװה־בחורל אַזױ װײַט
פֿאַראינטערעסירט, אַז ער האָט שױן כּמעט אָנגעהױבן צו פֿאַרגעסן אָן דער מאַמע,
נאָך װעלכער ער זאָגט אַלע אינדערפֿרי און פֿאַרנאַכט קדיש, אָן דעם
טאַטן, װאָס הערט ניט אױף צו זיפֿצן און צו קרעכצן, אָן דעם אוצר,
נאָך װעלכן עס בענקט זיך אים אַזױ שטאַרק. אים האָט געצױגן איצט צו
עפּעס אַנדערש: צו דער נסיעה, צו דער נײַער גרױסער שטאָט ― קײן
באָסלאַװ, צום זײדן משה־יאָסיע מיט דער באָבע גיטל פֿון דער מאַמעס
צד, װאָס, מע זאָגט, זײ זײַנען אַזױ רײַך! אַזױ רײַך!...
קאַפּיטל 36: בײַם דניעפּער
«די נסיעה קײן באָסלאַװ ― שמעון־װאָלף בעל־עגלה אַ שװײַגער ― מע װאַרט אױפֿן
פּאַראָם ― דער בעל־עגלה כאַפּט אַ מינחה בײַם ברעג טײַך ― עס דאַװנט זיך
געשמאַק»
אײן מאָל ― סוף זומער, פֿאַר ימים־נוראָים איז דאָס געװען ― איז
צוגעפֿאָרן צום גאַניק אַ בױד, און מע האָט אױפֿגעזעצט די קלענערע
קינדער, פֿיר ייִנגלעך און צװײ מײדלעך, ― שלום דער בר־מיצװה־בחורל איז
געװען צװישן זײ ― מיטגעגעבן צו צװײ העמדלעך, עסנװאַרג אױף אַ פּאָר
טאָג און אַ בריװ צום זײדן משה־יאָסל מיט דער באָבע גיטל און
אָנגעזאָגט זײ אַ מאָל צװאַנציק, זײ זאָלן זײַן געהיט בײַם אַריבערפֿאָרן מיטן
פּאַראָם איבערן דניעפּער.
פֿאָרן איבערן דניעפּער ― און נאָך מיט אַ פּאַראָם דערצו! קײנער
פֿון זײ האָט קײן פּאַראָם קײן מאָל ניט געזען און װײס גאָר ניט, מיט װאָס
מע עסט עס. נאָר מען איז זיך משער, אַז עס דאַרף זײַן ניט שלעכט, און
|
|
146 sholem aleykhem
dertseyln, az ergets vayt, in a shtot vos heyst boslav, hobn zey
a zeydn mit a boben, vos zaynen, zogt men, gants raykh, ongeshtopt
mit gelt. ahin, heyst es, vil men zey avekshikn? zet ir, dos iz
davke a plan! ershtns, dos forn ― dos aleyn vos iz vert?
tsveytns, zen a naye shtot. haynt bakenen zikh mit a zeydn un mit a
boben, vos me hot zey keyn mol nit gezen, ― dos iz bay aykh
gornit? es blaybt iber nor eyn zakh: vemen rekhnt dos der
feter pinye tsvishn di "eltere'' un vemen tsvishn di "klenere''? s'iz
gor keyn sofek nit, az a yingl, vos iz shoyn barmitsve, er meg zikh
haltn mit a kop nideriker fun a hunt, badarf gerekhnt vern tsvishn
di "eltere'' ― un dos hot dem barmitsve-bHurl azoy vayt
farinteresirt, az er hot shoyn kemat ongehoybn tsu fargesn on der mame,
nokh velkher er zogt ale inderfri un farnakht kadesh, on dem
tatn, vos hert nit oyf tsu ziftsn un tsu krekhtsn, on dem oytser,
nokh velkhn es benkt zikh im azoy shtark. im hot getsoygn itst tsu
epes andersh: tsu der nesiye, tsu der nayer groyser shtot ― keyn
boslav, tsum zeydn mshh-yosye mit der bobe gitl fun der mames
tsad, vos, me zogt, zey zaynen azoy raykh! azoy raykh!...
kapitl 36: baym dnyeper
«di nesiye keyn boslav ― shmeun-volf balegole a shvayger ― me vart oyfn
parom ― der balegole khapt a minkhe baym breg taykh ― es davnt zikh
geshmak»
eyn mol ― suf zumer, far imim-nuroym iz dos geven ― iz
tsugeforn tsum ganik a boyd, un me hot oyfgezetst di klenere
kinder, fir yinglekh un tsvey meydlekh, ― sholem der barmitsve-bHurl iz
geven tsvishn zey ― mitgegebn tsu tsvey hemdlekh, esnvarg oyf a por
tog un a briv tsum zeydn mshh-yosl mit der bobe gitl un
ongezogt zey a mol tsvantsik, zey zoln zayn gehit baym ariberforn mitn
parom ibern dnyeper.
forn ibern dnyeper ― un nokh mit a parom dertsu! keyner
fun zey hot keyn parom keyn mol nit gezen un veys gor nit, mit vos
me est es. nor men iz zikh meshayer, az es darf zayn nit shlekht, un
|
146 שלום עליכם
דערצײלן, אַז ערגעץ װײַט, אין אַ שטאָט װאָס הײסט באָסלאַװ, האָבן זײ
אַ זײדן מיט אַ באָבען, װאָס זײַנען, זאָגט מען, גאַנץ רײַך, אָנגעשטאָפּט
מיט געלט. אַהין, הײסט עס, װיל מען זײ אַװעקשיקן? זעט איר, דאָס איז
דװקא אַ פּלאַן! ערשטנס, דאָס פֿאָרן ― דאָס אַלײן װאָס איז װערט?
צװײטנס, זען אַ נײַע שטאָט. הײַנט באַקענען זיך מיט אַ זײדן און מיט אַ
באָבען, װאָס מע האָט זײ קײן מאָל ניט געזען, ― דאָס איז בײַ אײַך
גאָרניט? עס בלײַבט איבער נאָר אײן זאַך: װעמען רעכנט דאָס דער
פֿעטער פּיניע צװישן די „עלטערע“ און װעמען צװישן די „קלענערע“? ס'איז
גאָר קײן ספֿק ניט, אַז אַ ייִנגל, װאָס איז שױן בר־מיצװה, ער מעג זיך
האַלטן מיט אַ קאָפּ נידעריקער פֿון אַ הונט, באַדאַרף גערעכנט װערן צװישן
די „עלטערע“ ― און דאָס האָט דעם בר־מיצװה־בחורל אַזױ װײַט
פֿאַראינטערעסירט, אַז ער האָט שױן כּמעט אָנגעהױבן צו פֿאַרגעסן אָן דער מאַמע,
נאָך װעלכער ער זאָגט אַלע אינדערפֿרי און פֿאַרנאַכט קדיש, אָן דעם
טאַטן, װאָס הערט ניט אױף צו זיפֿצן און צו קרעכצן, אָן דעם אוצר,
נאָך װעלכן עס בענקט זיך אים אַזױ שטאַרק. אים האָט געצױגן איצט צו
עפּעס אַנדערש: צו דער נסיעה, צו דער נײַער גרױסער שטאָט ― קײן
באָסלאַװ, צום זײדן משה־יאָסיע מיט דער באָבע גיטל פֿון דער מאַמעס
צד, װאָס, מע זאָגט, זײ זײַנען אַזױ רײַך! אַזױ רײַך!...
קאַפּיטל 36: בײַם דניעפּער
«די נסיעה קײן באָסלאַװ ― שמעון־װאָלף בעל־עגלה אַ שװײַגער ― מע װאַרט אױפֿן
פּאַראָם ― דער בעל־עגלה כאַפּט אַ מינחה בײַם ברעג טײַך ― עס דאַװנט זיך
<<געשמאַק>>»
אײן מאָל ― סוף זומער, פֿאַר ימים־נוראָים איז דאָס געװען ― איז
צוגעפֿאָרן צום גאַניק אַ בױד, און מע האָט אױפֿגעזעצט די קלענערע
קינדער, פֿיר ייִנגלעך און צװײ מײדלעך, ― שלום דער בר־מיצװה־בחורל איז
געװען צװישן זײ ― מיטגעגעבן צו צװײ העמדלעך, עסנװאַרג אױף אַ פּאָר
טאָג און אַ בריװ צום זײדן משה־יאָסל מיט דער באָבע גיטל און
אָנגעזאָגט זײ אַ מאָל צװאַנציק, זײ זאָלן זײַן געהיט בײַם אַריבערפֿאָרן מיטן
פּאַראָם איבערן דניעפּער.
פֿאָרן איבערן דניעפּער ― און נאָך מיט אַ פּאַראָם דערצו! קײנער
פֿון זײ האָט קײן פּאַראָם קײן מאָל ניט געזען און װײס גאָר ניט, מיט װאָס
מע עסט עס. נאָר מען איז זיך משער, אַז עס דאַרף זײַן ניט שלעכט, און
|