לכּבֿוד יום־טובֿ: אַ פֿאַרשפּילטער ל″ג־בעומר

שלום עליכם

פֿון www.cs.uky.edu/~raphael/yiddish/sholemAleykhem/contents.html

אַ מעשׂה פֿון חדר

א.

אונדזער רבי, „ניסל דער קלײנער“ (אַזױ האָט מען אים גערופֿן, װײַל ער איז געװען אַ קלײנער), האָט זיך געלאָזט פֿירן באַ דער נאָז פֿון זײַנע באַהעלפֿערס. װאָס די באַהעלפֿערס האָבן געװאָלט, האָבן זײ געפּועלט. געקומען דער ערשטער באַהעלפֿער און האָט געזאָגט: מע דאַרף הײַנט לאָזן די קינדער באַצײַטנס פֿרײַ. ― האָט ער געהײסן לאָזן די קינדער פֿרײַ. געקומען דער אַנדערער באַהעלפֿער און געזאָגט: די קינדער װעלן איבערקערן די װעלט, מע דאַרף זײ האַלטן אין חדר ― האָט ער געהײסן, מע זאָל זײ האַלטן אין חדר. ער זאָל אַלײן עפּעס צוקלערן ― דאָס נישט. דעריבער האָבן געװעלטיקט אַף אונדז די באַהעלפֿערס, נישט דער רבי. אין אַנדערע חדרים, למשל, װײסן באַהעלפֿערס, אײַנװאַשן די קינדער, זאָגן מיט זײ ברכה, טראָגן זײ אַף די פּלײצעס איבער דער בלאָטע, ברענגען זײ אין חדר אַרײַן אַ טעפּעלע אָנבײַסן. באַ אונדז האָבן די באַהעלפֿערס געפֿױלט זיך אײַנװאַשן אונדז, זאָגן מיט אונדז ברכה, טראָגן אונדז אַף די פּלײצעס. דערפֿאַר האָבן זײ אָבער ליב געהאַט ברענגען אונדז אין חדר אַרײַן די אָנבײַסנס און... טאַקע אַלײן אױפֿעסן. אױסזאָגן דאָס דעם רבין האָבן מיר נישט געטאָרט: די באַהעלפֿערס האָבן אונדז געהאַלטן רעכט אין דער מורא, אונדז אָנגעזאָגט, אַז טאָמער װעט עמעצער זיך דערװעגן זאָגן אַ װאָרט, אַ פּיפּס טאָן פֿאַר דעם רבין, װעט מען אים קאַטעװען, שינדן די הױט! אײנער, אַ װײַ־סער־חבֿרהניק, האָט זיך יאָ געפּרוּװט אַמאָל אַרױסשפּרינגען מיט אַ װאָרט,

האָבן אים די באַהעלפֿערס נאָכדעם אַזױ געטאָן, אַז ער האָט נעבעך געקרענקט אַ גאַנצן זמן, פֿאַרזאָגט אַ צענטן, מע זאָל אַ באַהעלפֿער פֿאַרן רבין נישט מסרן.

יענע צײַט קאָן מען אָנרופֿן מיטן נאָמען „גלות הבהלפֿרים“, אָדער „באַהעלפֿער־גלות“.

ב.

ױהי בימי גלות הבהלפֿרים ― און ס'איז געװען אין דער צײַט פֿון „באַהעלפֿער־גלות“, האָט זיך געשטעלט באַ אונדז אין כּתרילעװקע אַ ל″ג־בעומר אַ נאַסער, אַ קאַלטער, װי עס גיט זיך אױס אַמאָל תחילת מײַ קאַלטע, נאַסע טעג. די זון טאַקע כּלומרשט באַװײַזט זיך, לײַכט און װאַרעמט; נאָר אַ שאַרפֿער װינט בלאָזט ערגעץ פֿון װײַטן, טראָגט־אָן כמאַרעס, רײַסט באַ די פּאָלעס, װאַלגערט פֿון די פֿיס ― גאָרנישט פּאַכאָזשע אַף װעסנע...

האָט זיך פֿאַרגלוסט גראָד דעמאָלט אונדזערע באַהעלפֿערס, מיר זאָלן מאַכן אַ שפּאַציר ל″ג־בעומר הינטער דער שטאָט און אַרױסגײן אַף מלחמה, װי דער מינהג איז באַ ייִדישע קינדער, מיט שװערדן און מיט פֿײַלנבױגנס און מיט צידה־לדרך, אַלערלײ גוטע שפּײַזן, אין װעג אַרײַן.

ס'איז אַ מינהג באַ ייִדישע קינדער פֿון קדמונים, אַז עס קומט ל″ג־בעומר, װערט מען מלחמהדיק: מע װאָפֿנט זיך אָן פֿון קאָפּ ביז פֿיס מיט כּלי־זײן, הילצערנע שװערדלעך, ראָדביקסלעך און פֿײַלנבױגנס, מע נעמט־מיט עסנװאַרג אין װעג אַרײַן און מע גײט־אַרױס אַפֿן פֿרײַען פֿעלד כּלומרשט אַף מלחמה. ייִדישע קינדער, װאָס זיצן נעבעך אַ גאַנץ יאָר פֿאַרשפּאַרט אינעם ענגן פֿינצטערן חדר, אונטער דעם יאָך פֿון דער תּורה, אונטער דער מורא פֿונעם רבין און אונטער די קאַנטשיקעס פֿון די באַהעלפֿערס, אַז עס קומט ל″ג־בעומר און זײ גײען אַרױס אַפֿן פֿרײַען פֿעלד, אָנגעװאָפֿנט פֿון קאָפּ ביז פֿיס מיט די הילצערנע שװערדלעך, ראָד־ ביקסלעך און פֿײַלנבױגנס, מאָלט זיך זײ אױס, אַז זײ זײַנען גיבורים, װאָס קאָנען אײַננעמען דעם שטאַרקסטן שׂונא, חרובֿ מאַכן די װעלט ― און זײ באַקומען מיט אַ מאָל קוראַזש, און חבֿרה הײבט־אָן מאַכן גרױסע שפּאַנען און זינגען לידלעך, מאָדנע לידלעך, האַלב־ייִדיש, האַלב גױיִש:

ראַז, דװאַ, טרי, טשעטירע!

ייִדישע קינדער

לערנען תּורה,

גלײבן אין װוּנדער,

האָבן נישט מורא.

שמע ישׂראל, ניטשעװאָ!

ניע באָאימסיאַ ניקאַװאָ,

קראָמע באָגאַ אָדנאַװאָ...

און מיר האָבן געטאָן, װי דער מינהג איז: אַראָפּגענומען אונדזערע פֿאַראַיאָריקע הילצערנע שװערדלעך פֿונעם בױדעם, און פֿײַלנבױגנס האָבן מיר אָנגעצױגן אַף רײפֿלעך פֿון פּסחיקע װײַן־פֿעסלעך, און ראָדביקסלעך האָבן אונדז געשאַפֿן די באַהעלפֿערס, געװײנטלעך, פֿאַר געלט, נאָר אַזעלכע ראָדביקסלעך קונציקע, װאָס מע קאָן שיסן מיט זײ אַ פֿליג, װען זי זאָל, נאַפּשיקלאַד, װעלן שטײן און װאַרטן, ביז מע װעט זי שיסן... וכדומה נאָך אַזעלכע מינים כּלי־זײן, ייִדיש געװער, װאָס מע קאָן מיט זײ איבערשרעקן אַף טױט קלײנע זױגעדיקע קינדער. און מיט אָנבײַסן האָבן מיר זיך פֿאַרזאָרגט נישט אַף קאַטאָװעס ― איטלעכער מיט װאָס גאָט האָט אים געבענטשט און מיט װאָס די מאַמע האָט אים באַװיליקט פֿון איר ברײטער האַנט. און מיר זײַנען געקומען דעם טאָג פֿון ל″ג־בעומר אין חדר אַרײַן, אָנגעװאָפֿנט פֿון קאָפּ ביז פֿיס און מיט פֿולע קעשענעס פֿוּן כּל־טובֿ, װאָס אַ מױל קאָן רײדן: בולקע, און קיכל, און אײער, און שמאַלץ, און בראָנפֿן, און װישניק, און פֿערטלען עוף, און שטיקער קאַטשקע, און פּופּקעלעך, און לעבערלעך, און טײ מיט צוקער, מיט ניס מיט מאַראַנצן מיט אײַנגעמאַכטס, און אױך מיט מזומנע גראָשנס ― איטלעכער פֿון אונדז האָט זיך געװאָלט אױספֿײַנען. ברענגען װאָס מער און װאָס בעסער, יוצא זײַן פֿאַר די באַהעלפֿערס. און די באַהעלפֿערס האָבן אונדז געלױבט, געזאָגט, אַז מיר זײַנען װױלע, אױסגעצײכנטע ייִנגלעך, צונױפֿגענומען אונדזערע גוטע שפּײַזן צו זיך אין די טאָרבעס אַרײַן, און אונדז האָבן זײ אױסגעשטעלט שורות־װײַז, װי מע שטעלט־אױס חיל, און האָבן אַ קאָמאַנדעװע געטאָן:

― נעמט זיך, ייִדישע קינדער, פֿאַר די הענט און מאַרש איבער דער בריק, גלײַך אַהין אַף מעזריטשער פּלאַץ. דאָרט װעט איר זיך באַגעגענען מיט די ים־קאָטערס און דאָרט װעט מען זיך שלאָגן!

― הורראַ, ים־קאָטערס! ― האָבן מיך אױסגעשריִען אַלע אין אײן קול און האָבן זיך גענומען פֿאַר די הענט און האָבן זיך ראַפּטאָם אַ לאָז געטאָן אין װעג אַרײַן, שטאַרק האָפֿערדיק און זיכערלעך, װי אמתע גיבורים.

ג.

די ים־קאָטערס ― אַזױ האָבן מיר גערופֿן די דרדקי־תּלמידים, דערפֿאַר װאָס זײ זײַנען געװען קינדער קלײנע, קורצע, אַלף־בית־ייִנגלעך, און האָבן אױסגעזען קעגן אונדז, חומש־בחורים, װי פֿליגן, װי מערעש־קעס. עס האָט זיך אונדז אױסגעװיזן, אַז מיט אײן בלאָז ― פֿו! ― מאַכן מיר פֿון זײ אַ תּל. מיר זײַנען געװען בטוח, אַז זײ װעלן נאָר אונדז דערזען, װי מיר זײַנען אָנגעװאָפֿנט פֿון אױבן ביז אַראָפּ מיט שװערדן, פֿײַלנבױגנס און ראָדביקסלעך, װעלן זײ געװיס כאַפּן די פֿיס אַף די פּלײצעס און װעלן געװיס מאַכן פּליטה. אַ קלײניקײט ― אַזעלכע גיבורים, ח ו מ ש ־ ב ח ו ר י ם ,  װאָס אַלע ייִנגלעך פֿון דרדקי־חדרים האָבן געציטערט פֿאַר אונדז אימת־מװת, מורא געהאַט אַרײַנטרעטן אין אונדזערע דלתּ־אַמות! איר שפּילט זיך מיט חומש־בחורים, װערגעלעצן מיט לאַנגע פֿיס?!...

שלאָגן מיט די ים־קאָטערס האָבן מיר זיך, אײגנטלעך, קײנמאָל ניט געשלאָגן; נאָר על־פּי סבֿרה האָבן מיר גערעכנט און געװען איבערצײַגט, אַז מיטן קוק מאַכן מיר מיט די דאָזיקע קלײנע װעװריקעס אַ פֿאַרלענ־ דונג, אַ סוף, אַ תּל־עולם. חוץ װאָס מיר װעלן זײ גוט אײַנטײלן, אָנברעכן אַף אַלע זײַטן, װעלן מיר נאָך נעמען באַ זײ רױב, דאָס הײסט, מיר װעלן זיך צעטײלן מיט זײערע אָנבײַסנס, און לאָזן זײ אונדז לאָדן צום „ונתנה־ תּוקף“.

און פֿאַר גרױס קוראַזש און התפּעלות פֿון זיך אַלײן און פֿון אונדזער כּוח האָבן מיר זיך אײנס דאָס אַנדערע אונטערגעשטופּט, דערלאַנגט אַלע מאָל אַ שטורך אין די פּלײצעס אַרײַן און אַ פֿליאַסק פֿון הינטן, און אַגבֿ האָבן אונדז טאַקע אונטערגעטריבן די חבֿרה באַהעלפֿערס, מיר זאָלן גײן אַ ביסל גיכער.

― װאָס קריכט איר, װי די װאַנצן? ― האָבן זײ צו אונדז געזאָגט, און אַלײן האָבן זײ זיך אַלע מאָל אָפּגעשטעלט, אױפֿגעבונדן די טאָרבעס און פֿאַרזוכט די אָנבײַסנס, שטאַרק געלױבט אונדזערע מאַכלים מיט אונדזער װישניק:

― אױסגעצײכנטער װישניק! ― האָבן זײ געזאָגט, איבערגעגעבן אײנער דעם אַנדערן דאָס פֿלעשל און געבולקעט ― בול־בול־בול ― פֿונעם העלדזל גלײַך אין מױל אַרײַן.

― אַן אַנטיק פֿון װישניק! רעדט איר? טאַקע גאָר אַ חריפֿות!

אַזױ האָבן געזאָגט די חבֿרה באַהעלפֿערס, געלעקט די פֿינגער און שטאַרק אָפּגעשטאַנען פֿון אונדז, באַװיזן אונדז פֿון דער װײַטן מיט די הענט, מיר זאָלן גײן װײַטער! װײַטער!...

און מיר זײַנען געגאַנגען װײַטער און װײַטער איבער דעם גרױסן מעזריטשער פּלאַץ, כאָטש דער װינט האָט געבלאָזן אַלע מאָל שטאַרקער און שטאַרקער. דער הימל האָט זיך רעכט פֿאַרכמאַרעט, און אַ געדיכט קאַלט רעגנדל האָט געשמיסן גלײַך אין פּנים אַרײַן. פֿאַר קעלט האָבן אונדז די הענט געדראָלן, געװאָרן ברױן און בלױ, און די שטיװעלעך האָבן זיך צעװײקט, געקװאַטשעט אין דער בלאָטע. לידלעך האָבן מיר שױן לאַנג אױפֿגעהערט זינגען, און געפֿילט האָבן מיר זיך מיד און הונגעריק, זײער־זײער הונגעריק. און ס'איז געבליבן, מיר זאָלן זיך ערגעץ צוזעצן אַף אַ װײַלע אָפּרוען זיך און טאַקע אין אײנװעגס עפּעס איבערכאַפּן, נעמען אין מױל אַרײַן.

― װוּ זײַנען דאָס אונדזערע באַהעלפֿערס? ― האָט זיך אָנגערופֿן אײנער פֿון אונדז.

― כאַפּט דער רוח די באַהעלפֿערס! די אָנבײַסנס, די אָנבײַסנס װוּ זײַנען?...

און דער עולם האָט שטאַרק אָנגעהױבן צו מורמלען אַף די באַהעלפֿערס: „אַ בעלנות צונעמען אַלע אונדזערע פּופּקעס מיט אונדזערע לעבערלעך, מיט די קיכלעך, מיט די אײער, מיטן ביסל װישניק, מיט די מזומנע עטלעכע גראָשנס, און אונדז איבערלאָזן דאָ אַלײן אַפֿן פּוסטן פּלאַץ, אַף דער קעלט, הונגעריק, ― פֿאַרכאַפּט מעגן זײ װערן!“

― אַ מיתה משונה זאָל קומען אַף אונדזערע באַהעלפֿערס!

― אַ חלירע זאָל קומען אַף אַלע באַהעלפֿערס פֿון דער גאַנצער װעלט!

― די כּפּרה זאָלן זײ זײַן פֿאַר אונדזער מינדסטן נאָגל!

― שאַ! שטיל זאָל זײַן! אָן גײט אונדזער שׂונא! אונדזער פֿײַנט!

― קלײנע װעװריקעס מיט גרױסע שטעקנס!

― די ים־קאָטערס! די ים־קאָטערס!

― הורראַ, ים־קאָטערס!...

װי מיר האָבן זײ דערזען, אַזױ האָבן מיר זיך אַ לאָז געטאָן צו זײ, װי די בײזע הונגעריקע װעלף, גרײט געװען זײ דורס זײַן, צערײַסן אַף שטיקער. נאָר... עס האָט זיך געטראָפֿן מיט אונדז אַן אומגליק, אַ גרױסער אומגליק, װאָס קײנער האָט דאָס בשום אופֿן נישט געקאָנט אַרױסזען פֿריִער.

אַז ס'איז ניט באַשערט, העלפֿן נישט קײן חכמות מיט קײן גבֿורה מיט קײן בריהשאַפֿטן. הערט אַ מעשׂה, װאָס עס קאָן זיך טרעפֿן.

ד.

די ים־קאָטערס, כאָטש זײ זײַנען קלײנע קורצע װעװריקלעך, אַלף־בית־ייִנגלעך, נאָר, אַפּנים, נישט קײן נאַרישע ייִנגלעך: אײדער זײ זײַנען אַרױס צו אונדז אַקעגן אַפֿן פֿעלד, אַף דעם גרױסן מעזריטשער פּלאַץ, אַף מלחמה, האָבן זײ זיך אין דער הײם פֿריִער גוט צוגעלערנט, געמאַכט רעפּעטיציע הײסט עס. נאָכעדם האָבן זײ זיך אונטערגעפֿיטערט, איבערגעביסן הײסט עס, מיטגענומען מיט זיך װאַרעמע מלבושימלעך מיט גומענע קאַלאָשן, אָנגעװאָפֿנט זיך פֿון קאָפּ ביז פֿיס נישט ערגער פֿון אונדז, און אפֿשר נאָך בעסער פֿון אונדז, אױך מיט שװערדלעך און מיט פֿײַלנבױגנס און מיט ראָדביקסלעך, און האָבן גאָרנישט געװאָלט װאַרטן, ביז מיר װעלן אָנפֿאַלן אַף זײ, נאָר זײ זײַנען בעסער אָנגעפֿאַלן אַף אונדז, און האָבן אונדז גענומען ברעכן די בײנער ― װי אַזױ מײנט איר, אַ שטײגער? פֿון אַלע זײַטן און אַזױ געשמײַדיק, אַז מיר האָבן גאָר קײן צײַט געהאַט אַפֿילו זיך אַרומקוקן, װוּ מיר זײַנען אין דער װעלט, גאָרניט באַמערקט תּחילת, אַז זײ זײַנען אַף אונדז נישט אַלײן, נאָר מיט זײערע באַהעלפֿערס, װאָס האָבן זײ אונטערגעגעבן היץ:

― רעכנט זיך מיט די חומש־בחורים! קלאַפּט זײ, די װערגעלעצן מיט די לאַנגע פֿיס!

סע פֿאַרשטײט זיך, אַז מיר האָבן אױך נישט געשװיגן. װי די גיבורים, געבראָקט זײ מיט די שװערדלעך, אָנגעצױגן די פֿײַלנבױגנס און אָנגעשטעלט אַף זײ די ראָדביקסלעך. נאָר ― אױ־װײ! ― אונדזערע שװערדלעך זײַנען געװען טעמפּ, װי האָלץ, און ביז מיר האָבן זיך אַ ריר־געטאָן מיט די פֿײַלנבױגנס, האָבן מיר שױן אָנגעהױבן כאַפּן קלעפּ, װי האָלץ... פֿון די ראָדביקסלעך שמועסט מען נישט: װאָס קאָן מען טאָן מיט אַ ראָדביקסל, אַז דער שׂונא װיל נישט װאַרטן, ביז מען װעט אים אַמאָל טרעפֿן, און פֿליט־אונטער און שלאָגט דאָס אײַך אַרױס פֿון די הענט ― און גײט טוט אים עפּעס!?

שלעכט. מיר האָבן געמוזט אַװעקװאַרפֿן דאָס גאַנצע כּלי־זײן, די שװערדלעך מיט די פֿײַלנבױגנס מיט די ראָדביקסלעך, און נעמען זיך צום געשלעג, װ י ג אָ ט ה אָ ט  ג ע ב אָ ט ן ,  דאָס הײסט, מיר האָבן אָנגעהױבן אַרבעטן פּשוט מיט די הענט, מיט די קולאַקעס. דער חסרון איז אָבער געװען, װאָס מיר, אױסגעמידטע, אױסגעהונגערטע און איבערגעפֿרױרענע, האָבן זיך געשלאָגן אָן אַ טאָלק, אָן אַ פּלאַן און אָן אַ שום אױבערהאַר, װאָרעם אונדזערע באַהעלפֿערס זײַנען דאָך געבליבן פֿון הינטן: זײ זײַנען, מחילה, געװען אונטערן גלעזל און טאַקע שטאַרק בגילופֿין פֿון אונדזער ביסל װישניק, פֿאַרכאַפּט זאָלן זײ װערן!... און זײ, די קלײנע װעװריקעס, גוט אָנגעטאָן און רעכט פֿאַרביסן, זײַנען געקראָכן גלײַך אַף אונדז פֿון דרײַ זײַטן, אַלע מאָל שטאַרקער און שטאַרקער, געשאָטן אַף אונדז קלעפּ מיט קולאַקעס מיט בוכענצעס ― טאַקע די זעלביקע בוכענצעס, װאָס מיר האָבן גערעכנט אײַנטײלן זײ, האָבן זײ א ו נ ד ז  אײַנגעטײלט... און  ז ײ ע ר ע  באַהעלפֿערס זײַנען געגאַנגען דװקא אַף צופֿריִער און האָבן נישט אױפֿגעהערט אונטערצוגעבן זײ היץ: ― רעכנט זיך מיט די חומש־בחורים, קלאַפּט זײ, קלאַפּט זײ, די װערגעלעצן מיט די לאַנגע פֿיס!...

װער איז געװען דער ערשטער, װאָס האָט זיך אױסגעדרײט מיטן הינטן צום פֿײַנט? ― דאָס איז שװער צו זאָגן. איך װײס נאָר, אַז מיר זײַנען געלאָפֿן, שטאַרק געלאָפֿן, הענדום־פּענדום, צוריק אַהײם, אַהײם, קײן כּתרילעװקע; און זײ, די קלײנע װעװריקעס, נישט געדאַכט זאָלן זײ װערן, זײַנען אונדז נאָכגעלאָפֿן משוגענערװײַז, געהוקעט און געטיוקעט און נישט אױפֿגעהערט צו לאַכן און צו שרײַען הינטער אונדזערע פּלײצעס:

― הוררראַ, חומש־בחורים! הוררראַ, װערגעלעצן!...

ה.

געקומען אַהײם מידע, הונגעריקע, שלעפֿעריקע, אָפּגעריסענע, אָפּגעשליסענע, צעשלאָגענע, צעהרגעטע, האָבן מיר, גיבורים, גערעכנט, אַז טאַטע־מאַמע װעלן געװיס לײגן אַף אונדז רחמנות, שענקען אַ לעקעכל פֿאַר די קלעפּ, װאָס מיר האָבן געכאַפּט. צום סוף לאָזט זיך אױס, אַז מיר האָבן געלעבט אין טעות: מע האָט אונדז אין זינען געהאַט אין דער לינקער פּיאַטע. דאַנקען גאָט, מיר זײַנען אַרױס גליקלעך אָן פּעטש פֿאַר די צעריסענע קאַפּאָטקעלעך און פֿאַר די אױסגעדרײטע שטיװעלעך, פֿון דער מאַמע באַזונדער און פֿונעם טאַטן באַזונדער. און ערשט אַף מאָרגן האָט אונדז רעכט מכבד געװען דער רבי, ניסל דער קלײנער, פֿאַר די בײַלן, װאָס זײַנען געשטאַנען באַ אונדז אַף די שטערנס, און פֿאַר די בלױע לאַנטערנס, װאָס אונטער די אױגן. מע האָט אונדז ― ס'איז אַ בזיון צו דערצײלן ― אַנידערגעלײגט אײנציקװײַז, און דװקא מיטן פּנים אַראָפּ, און מע האָט אונדז אַרײַנגעצימבלט, מחילה, אַהין, װוּ עס דאַרף צו זײַן. דאָס הײסט, נאַט אײַך אַ פֿאַרבײַסונג, טאָמער איז קאַרג!... אונדז האָט אָבער אַף קײנעם אַזױ נישט פֿאַרדראָסן, װי אַף די באַהעלפֿערס אונדזערע, ימח שמם וזכרם! טאַטע־מאַמע, אַז זײ באַשטראָפֿן אַ קינד, טוען זײ דאָס אפֿשר מחמת געטרײַשאַפֿט. אַ רבי לײגט אַװעק און שמײַסט־אָפּ מיטן קאַנטשיק ― דערױף איז ער אַ רבי און דערױף איז דאָס אַ קאַנטשיק... אָבער די באַהעלפֿערס, ימח שמם! נישט גענוג זײ האָבן אױפֿגעפֿרעסן אונדזערע אַלע אָנבײַסנס, אױסקרענקען זאָלן זײ דאָס נאָר, רבונו של עולם! נישט גענוג זײ האָבן איבערגעלאָזט אונדז אײנע אַלײן אין מיטן פֿעלד אַף גאָטס באַראָט, ― האָבן זײ אונדז בשעת שמײַסן נאָך צוגעהאַלטן, מיר זאָלן נישט דריגען מיט די פֿיס!...

* * *

אָט אַזױ האָט זיך אױסגעלאָזט אונדזער יענער ל″ג־בעומר. דאָס איז געװען אַ װיסטער, אַ פֿינצטערער, אַ פֿ אַ ר ש פּ י ל ט ע ר  ל″ג־בעומר.

געשריבן אין יאָר 1904

אַ בילד פֿון מײַנע קינדערשע יאָרן

א.

― איך װײס נישט, װאָס פֿון דעם קינד װעט זײַן, װאָס פֿון דעם קינד װעט אױסװאַקסן? עפּעס אַ קװאַטש, אַ נאַסע האַנטשירקע, אַ װײנענדיקע קלאָגמוטער, צו אַלדי גוטע יאָר! אַ קינד זאָל האַלטן אין אײן װײנען!

אַזױ זאָגט די מאַמע מײַנע צו זיך אַלײן, טוט מיך אָן יום־טובֿדיק און דערלאַנגט מיר אַלע מאָל אָדער אַ בוכענצע אין זײַט, אָדער אַ סטוסאַק אין פּלײצע, אָדער אַ נעם באַם אױער, אָדער אַ ציפּצאָפּ באַ די האָר, אָדער אַ רײַס־אױס אַ שטיק פֿלײש, און זי װיל נאָך, אַז איך זאָל פֿון אַזעלכע עובֿדות לאַכן, ניט װײנען. און זי פֿאַרקניפּלט מיך פֿון אױבן ביז אַראָפּ אין מײַן שבתדיק קאַפּאָטקעלע, װאָס איז שױן לאַנג אַף מיר אַזױ ענג, אַז עס שפּאַרט מיר אַרױס די אױגן פֿון קאָפּ, און דערצו זײַנען די אַרבל עפּעס מאָדנע קורץ, און מײַנע תּמיד רױט־בלױע הענט זײַנען עפּעס װי אַרױסגעװאַקסן פֿון די אַרבל און זעען אױס, װי געשװאָלן, און דאָס קאָן די מאַמע מײַנע נישט איבערטראָגן.

― זע נאָר אַ פּאָר ידים! ― זאָגט זי און דערלאַנגט מיר אַ פּאַטש איבער די הענט, איך זאָל זײ אַראָפּלאָזן אַראָפּ, מע זאָל זײ ניט אַרױסזען. ― באַם פֿעטער הערץ באַם טיש, אַז דו װעסט מיר זיצן, זאָלסטו מיר די ידים האַלטן פֿון אונטן, דו הערסט װאָס איך זאָג דיר? און דאָס פּנים דײַנס זאָל מיר ניט זײַן אַזױ רױט, װי, להבֿדיל, באַ יאַװדאָכע דער שיקסע,