▯—
                                      ▯
                                                                                ▯
                                                    ▯
                                                    ▯
                                          .ן
         װיִ זעֶנעֶן בּעֶשׁאַפעֶן געֶװאָרעֶן
                                     ריִ עֶרשׁטעֶ ראַמפּף־מאַשׁיִנעֶן.
                דאַמפּף איִז אַ מעֶכֿטיִגעֶ קראַפֿט. דאָס װײֵס שוֹין איִצט יעֵדעֵר.
                יעֵדעֶן איִז בּעֵקאַנט, אַז דאַמפּף בּרײֵנגט איִן בּעֵװעֵגוּנג צעהנד⸗
         ליִגעֶר װאַגאָנעֵן, װעֵלכֿעֵ זעֵנעֶן ▯פֿוּל מיִט הוּנדעֵרטעֵר מעֵנשעֵן אָדעֵר
         טױזעֶנדעֵר פּוּד פֿעֵרשיִעדעֵנאַרטיִגסטעֵ משאות. דאַמפּף טראָגט איִבּעֵר
         דיִ װעֵלעֵן פֿוּן אוּנעֶנדליִכֿעֵן יַם געֶװאַלדיִגעֶ שיִפֿען, װעֶלכֿע מיִר
         רוּפֿען טאַקי דאַמפּף⸗שיִפֿען. דאַמפּף אַרבּײַט אָנשטאָט מעֶנשעֶן איִן
         אַלעֶרל▯י זאַװאָדעֵן אוּן פֿאַבּר▯קעֶן.
                פֿוּן זיִנט דעֶר מענש האָט זיִך בּעֵקעֵנט מיִט פֿײַעֵר אוּן זיִך
         א▯יסגעֵלעֵרעֶנט אױפֿצוּזיִעדעֶן װאַסעֵר, פֿוּן דעֶמאָלט אָן האָט עֶר שױן
         געֵװאוּסט, וזאָס איִז אַזעֶלכֿעס דאַמפּף. אָבּער אַ לאַנגעֵ צײַט האָט
▯ נאָך געֶדוֹיעֶרט, בּיִז מעֵן האָט זיך אָנגעֵהױבּען צוּ בּעֵנוּצעֶן מיִט
         דאַמפּף אַלס מיִט אַ קראַפֿט, װעלכֿע קאָן בּרײֵנגעֶן איִן בּעֵװעֵגוּנג
         בּאַהנ⸗צוּגעֵן, דאַמפּף⸗שיִפֿעֶן, אַלעֶרלײֵ װאַרשטאַטעֶן אוּן מאַשיִנעֶן,
         װאָס אַרבּײַטעֶן איִן זאַװאָדעֶן אוּן פֿאַבּריִקעֶן. לאַנג האָט געֶדוֹיעֶרט
         בּיִז מעֶן האָט אױסגעֶטראַכֿט דיִ ד אַ מ פּ ף⸗מ אַ ש יִ ן, װעֵלכֿעֵ בּרײֵנגט
       ▯ איִצט גרױסעֶ נוּצעֶן פֿאַר דיִ מעֶנשעֶן בּײַ אַלעֵ געֶבּיִלדעֵטעֵ פֿעֶלקעֶר.
         ▯סַךְ הַכּל זעֶנעֶן נאָך ניִשטאָ קײַן 140 יאָהר, װיִ דיִ דאַמפף⸗מאַשיִ⸗
         נעֶן זעֶנעֶן אוֹיפֿגעֵקוּמעֶן. אוּן דאָך שטאַמט אַרוֹיס אוּנזעֶר דאַמפּף⸗
          מאַשיִן פֿוּן אַ גאַנצעֶ רײַהעֵ אַנדעֶרעֶ מאַשיִנעֶן ' װעֶלכֿעֶ זעֶנעֶן אוֹיס⸗
         געֶטראַכֿט געֶװאָ▯עֶן נאָך עֶטליִכֿעֵ יאָהר⸗הוּנדעֶרטעֶר פֿאַר איִ▯ר.
                 מיִט אַ יאָהר צװײֵ טוֹיזעֶנד צוּריִק האָט געֶלעֶבּט אײֵנעֶר אַ גריִ⸗
         כֿיִשעֵר חָכָם, װאָס האָט געֶהײֵסעֶן ה עֶ ר אָ ן. עֶר האָט אוֹיסגעֶטראַכֿט
                                                                        ▯
                                  ▯
                   ▯▯▯ן▯ן ▯▯ ▯י▯▯▯
                   אַ שפּיעלעֵכֿעל, װעֵלכֿעס װעֵרט דאָ פֿאָרגעֶשטעֶלט. דאָס שפּיִעלעֶ⸗
                   כֿעל בּעֵשטעֵהט פֿוּן פֿאָלגעֶנדעֶס:
                          איִהר זעֵהט פֿאַר
                   זיִך אַ בּאַלאָן, װאָס איִז
                   געֵמאַכֿט פֿוּן קוּפּער אוּן
                   אינװעֵניִג איִז עֵר לעֵדיִג.
                   איִן איִהם געֵפֿיִנען זיך
▯ רעהרלעֵך, װאָס געֵהען
                   אַרױס פֿוּן אַלעֵ זײַטעֶן פֿוּן
                   בּאַלאָן, אַזױ װיִ דיִ
                   שטעֶקלעך פֿוּן אַ ראָד.
                   יעדעס רעֵהרעֵל האָט אַנ'⸗ ▯
                     —
                   אָפּענעֵ לאָך איִנװעֵניִג איִן
                   בּאַלאָן ; אוּן דיִ אריסענ⸗
                   װעֵניִגסטעֵ עֵקעֵן פֿוּן אַלע ▯
                   רעהרלעך זעֶנען פֿעֵר⸗
                   בּוֹיגעֵן▯▯עֶ ▯ױ▯▯ךן זײַט. העראַנס בּאַלאָן.
                   דער בּאַלאָן האַלט זיִך
                   צװיִשען צװײֵ שטעֵקלעֵך אַזוֹי, אַז װען מעֵן דאַרף, זאָל עֶר זיִך קאָנעֶן
                   דרעֵהען װיִ אַ ראָד אַרוּם זײַן אַקס. איִצט גיִעסט אַרײַן איִן בּאַלאָן אַבּיִ⸗
                   סעל װאַסער אוּן מאַכֿט אוּנטעֶר איִהם אַ פֿײַעֶר, אוּם דאָס װאַסעֶר זאָל
                   אָ▯הר▯נעֶן ▯▯עדען. קױם האָט איִהר דאָס געטהוּן, װעֵט פֿוּן אַלעֶ
                   ר▯הרל▯ך ▯נ▯ױ▯ן ▯אַרריפֿפֿליהעֵן דאַמפּף, אוּן דעֵר בּ אַ ל אָ ן ו ו עֶ ט
                   ז יִ ך אָ נ ה ו י בּ ע ן ד ר עֶ ה עֶ ן פֿ וּ ן ז יִ ך אַ ל ײֵ ן, ' אָ ה ן אַ מ עֶ נ⸗
                   ש עֵ נ ס ה יִ ל ף. װעֶר דרעֵהט איִהם? עֵס פֿעֵרשטעט זיִך ־ דעֶר
                   דאַמפּף. דעֶר דאַמפּף רײַסט זיִך אַרױס פֿוּן דיִ רעֶהרלעֶך, דרקט
                   מיט זײַן קראַפֿט אױף זײֵערעֶ פֿערבּױגעגעֶ עֶקען אוּן אױף אַזאַ אופּן
                   בּרײֵנגט עֵר דעם בּאַלאָן איִן בּעֵװעֶגוּנג. דאָס איִז געֵװעֶן אַ שעֶן
                   שפּיִעלעֶכֿעֶל ; אָבּעֵר ניִשט מעהר װיִ אַ שפּיִעלעכֿעֶל. דעֵר חָכָם, װאָס
                   ▯▯▯ן▯▯ י▯▯ ▯▯
                   ▯▯▯
                                                       6
      ▯
                                 ן▯▯ ▯▯
▯אָט דאָס אױסגעֵקלעֶרט, האָט גאַנץ גוּט געֵװאוּסט, אַז דאַמפּף בּעֶ⸗
זיִצט אַ קראַפֿט ; אָבּעֶר עֶר האָט נישט געֵװאוּסט ' אױף▯ װאָס דיִ
קראַפֿט אױסצוּניִצעֶן. געֶװעֵהנליִך, איִז איִהם גאָר איִן קאָפּ ניִשט
אײַינגעֶפֿאַלעֶן, אַז פֿוּן דיִעזעֵס שפּיִעלעֵכֿעֶל װעֶט מיִט דעֶר צײַט,
מיִט הוּנדעֶרטעֶר יאָהרעֵן שפּעֶטעֶר זיִך בּיִלדעֵן אַ געֵװאַלדיִגעֶ אַרבּײַטס⸗
מאַשיִן.
       פֿוּן ה עֶ ר אָ נ ס צײַט זענעֶן אַריִבּער מערר װיִ ז יִ ע בּ צ ע הן
יאָ ה ר ה וּ נ ד עֶ ר ט עֶ ר. איִן יעֵנער צײַט האָט איִן פֿראַנקרײַך געֶ⸗
לעֵבּט אַנ'איִנזשעֶנעֶר מיִט'ן נאָמען ס אָ ל אָ מ אָ ן⸗ד עֵ⸗ק אָ. איִן יאָ▯ר
1645 האָט דיִעזעֶר ד עֶ⸗ק אָ געֵמאַכֿט אַנ'אַנדעֶר װעֵרקצײַג, װעֶלכֿעֶס
װײַיזט גאַנץ קלאָר ' װיִ דעֶר דאַמפּף קאָן אַרבּײַטעֵן.
       דאָס װעֶרקצײַג פֿוּן דעֵס פֿראַנצױזישעֵן איִנזשעֵנעֶר איִז אוֹיך אָ
בּאַלאָן. צוּ'ם בּאַלאָן זעֵנעֶן צוּבּעֵהעפֿט צװײֵ רעֶהרלעֶך ; אײֵנס (▯;
זעֶה דאָס פֿאָלגעֵנדעֵ בּיִלד) אַ קוּרצע מיִט אַ קראַן (▯) אוּן אַ לײֵקעֶ (װאָ⸗
ראָנקעֵ) ' דאָס צװײֵטעֵ (▯) אַ לאַנגעֶ, עֶס דעֶרגרײֵכֿט כּמעֵט בּיִז'ן דנאָ
פֿוּן בּאַלאָן, אָבּער אָהן אַ לײֵקעֶ.
       מעֶן עֶפֿעֶנט דעֵם קראַן (▯(
אוּן דוּרך דאָס רעהרעֵל מיִט דעֵר
לײֵקעֶ גיִעסט מעֶן אָן אַ האַלבּעֵן בּאַ⸗
לאָן מיִט װאַסעֵר ; דעֵרנאָך פֿער⸗
מאַכֿט מעֶן דעֵם קראַן אוּן אוּנטערן
בּאַלאָן מאַכֿט מעֵן אַ פֿײַער. עֵס
געֵהט פֿאָרבּײַ אַ האַלבּע שטוּנדעֶ,
אוּן פּלוּצלוּנג הױבּט אָן פֿוּנ,ם רעֶה⸗
דעֵל ▯ אַרוֹיסצוּפֿליִהעֵן▯ װאַסער אַזױ ▯
           ▯
װיִ פֿוּן אַ פּאָנטאַן. װאָס איִז דאָ
געֵװאָרען? פֿוּן װאַנען האָט זיִך גע⸗
              ▯
                                        ▯
נוּמען דעֶר פֿאָנטאַן? װען דאָס װאַ⸗ דאָם װעֵרקצײַג פֿוּנ'ם איִנז▯▯נעֵר דעֵ▯קאָ ־
סעֶר איִן בּאַלאָן האָט אָנגעֶהױבּען ▯
                                  7
         זיִעדעֵן, האָט זיִך דעֵרפֿוּן געֵבּיִלדעֵט פֿיִעל דאַמפּף. דעֵר דאַמפּף האָט
         אָנגעֶהוֹיבּעֶן זוּכֿעֶן אַנ'אַרױסגאַנג אוֹיף דרױסעֵן ; אָבּעֵר דיִ עֵרשטעֵ צײַט
         זעֶנעֶן פֿאַר איִהם אַלעֵ װעֵגעֶן געֶװעֶן פֿעֶרשטעֶלט: דעֵן דעֶר קראַן (▯(
         איִז פֿעֵרמאַכֿט, הײֵסט עֵס, אַז דוּרך דאָס רעֵהרעֵל ▯ קאָן דעֵר
         דאַמפּף ניִשט אַרױסגעֵהן ; דאָס צװײֵטעֵ רעֵהרעֶל ▯ איִז ▯פִילוּ יאָ
         אָפֿען ' אָבּעֵר איִהר אוּנטעֵרשטעֵר עֵק איִז אַרײַנגעֵלאָזעֵן איִן װאַסעֵר
         גאַגץ טיִעף. הײֵסט עֵס, אַז אריך דוּרך דאָרט קאָן דעֵר דאַמפּף
▯ ניִשט אַרוֹיסגעֵהן. װאוּ זשעֶ זאָל דעֵר דאַמפּף אַהיִנקוּמען? דאַן דריִקט
         עֶר מיִט זײַן גרוֹיסעֵר קראַפֿט אױף דאָס װאַסעֵר איִן בּאַלאָן אוּן
         יאָגט דאָס װאַסעֵר אַרײַן איִבּעֵר געֵװאַלד איִן דאָס רעֶהרעֶל ▯ אוּן
         װאַרפֿט עֵס אַרוֹיס אריף דרױסען אַזױ װיִ אַ פֿאָנטאַן.
                אָבּעֵר ▯פֿילוּ פֿוּן דעם קלוּגען אױפֿטהוּ פֿוּן דעֶם פֿראַנצריזיִשען
         איִנזשעֵנעֵר האָט מען נאָך אַלץ ניִשט פֿעֵרשטאַנען ' װיִ דאָס אױסצוּ⸗
         ניִצעֵן איִן לעבּען. זײַן װערקצײַג איִז אױך אַזױ װיִ העֵראָנס בּאַלאָן
         געֵבּליִבּען נאָר אַ גאַנץ איִנטעֵרעֵסאַנטעֵס ' אוּננוּצליִכֿעס שפּיִעלעכֿעֵל '
         אָבּעֵר ניִשט מעֵהר. אָבּעֵר פֿאַר דיִ מענשען איִז געװאָרעֵן אַלץ קלעֵ⸗
         רעֵר אוּן קלעֵרעֵר. אַז דעֵר דאַמפּף איז אַװיִכֿטיִגע אַרבּײַטס⸗קראַפֿט '
         אוּן אַז עֵס װאָלט ניִשט געֵשאַדט צוּ צװיִנגען דעֵם דאַמפּף ' אױף
         װעֶלכֿעֶן עֵס איִז אופֿן, צוּ אַרבּײַטען צוּ▯ס נוּצעֶן פֿוּן מעֶנשען.
                אָבּעֵר פֿוּן דעֵם איִנזשעֵנעֵר ד עֵ⸗ק אָ ' ס צײַט זעֵנעֵן אַריִבּעֵר
         גאַנצעֶ אַכֿציִג יאָהר ' עֵהדעֶר דיִ מעֵנשען האָבּעֶן אָנגעהוֹיבּען פֿעֵר⸗
         שטעֵהן, װיִ מעֵן קאָן דאָס אוֹיספֿיִהרען. דיִ אַלעֵ יאָהרעֵן האָבּעֶן
         אײֵנצעֶלנעֵ פֿעֵרשטעֵנדליִכֿעֶ מעֶנשען פֿוּן צײַט צוּ צײַט אױסגעֵפּרוּבט
         דיִ קראַפֿט פֿוּן דאַמפּף. אוֹיסגעֶקלעֵרט פֿעֵרשיִעדעֶנעֶ װעֵרקצײַגעֶ,
        װעֶלכֿעֵ זײֵ האָבּעֶן אוֹיף פֿעֶרשיעדעֶנע אופִנים געֵפּרוּבט בּרײֵנגעֵן איִן
        בּעֶװעֵגוּנג מיִט דעֶר היִלף פֿוּן דאַמפּף. אײֵנעֵר פֿוּן דיִעזעֵ עֵרפֿיִנדעֵר
        האָט זאָגאַר עֶרקלעֶרט, אַז דער דאַמפּף קאָן מיִט זײַן קראַפֿט צעֵ⸗
         ▯▯יסעֶן אוֹיף קלײֵנעֶ שטיִקלעֶך דעֵם גרעֶסטען האַרמאַט ' אוּן אױבּ
        מעֶן זאָל זיִך נעֶהמעֶן צוּ דעֶר אַרבּײַט װיִ עֵס דאַרף צוּ זײַן, קאָן
                                            ▯
                          ▯
                       ן▯▯ן▯ ▯
מעֵן צװיִנגעֶן דעם דאַמפּף ”צוּ טראָגעֵן גאַנץ גרױסעֵ משאות ▯אַזױ
װיִ דיִ בּעֵסטעֵ פֿעֵרד„ ' אוּן עֶר װעט בּרײֵנ▯עֵן דעֵם מ▯נשעֵן פֿיִעל נוּצען
איִן זײַן אַרבּײֵט. מיִט אײֵן װאָרט: דעֵנקענדע קעפּ האָבּעֵן װיִ פּאָר⸗
אוֹיסגעֵזעֵהן דיִ געֵװאַלדיִגעֵ אַרבּײַט ' װאָס דער דאַמפּף װעֵט אױפֿ⸗
טהוּן איִן דעֵר צוּקוּנפֿט ; אָבּעֵר קײַן אײֵנעֵר פֿוּן זײֵ האָט ניִשט אױפֿ⸗
נעֶטהוּן אַזױ פֿיעל צוּ ערפֿיִנדעֶן דיִ דאַמפּף⸗מאַשין ' װיִ דעֵר פֿראַנ⸗
צוֹיזיִשעֶר געֶלעֵהרטער פּ אַ פּ יִ ן. אין יאָהר 1695 האָט עֵר אױסגעטראַכֿט
▯אוּן געֵמאַכֿט אַ װעֵרקצײַג ' װעֵגעֵן רועֵלכֿען עֵס װעט בּאַלד עֶרקלעֵרט
▯ועֵרעֵן.
       פּ אַ פּ י ן האָט געֵנוּמען אַנ'אײַזעֵרנעם ציִלינדעֵר ' װאָס איִז פֿוּן
אײֵן זײַט געװעֵן פֿערמאַכֿט אוּן האָט געהאַלטען איִן דעֵר לעֵנג אַנדער⸗
האַלטען אַרשיִן אוּן אין דער בּרײֵט אַנדערהאַלבּען װעֵרשאָק. דער
ציִליִנדעֵר װעֵרט פֿעסט צוּגעמאַכֿט מיִט אַ דעֵקעֵל ' איִן װעֵלכֿען עֵס
װעֵרט געֵמאַכֿט אַ לאָך ; דררך דיִעֵזער לאָך געהט דוּרך אַ קאָ▯▯עֵ.
                                           ▯
אָט דאָס איז דאָס גאַנצע רועֵרקצײַג. עֵס הײֵסט: פּ אַ פּ יִ נ ס ד אַ מ פּ ף⸗
צ יִ ל יִ נ ד ע ר. װאָס זשעֵ טהרט עֵר אױף? איִן ציִליִנדעֶר גיִעסט מעֵן
אַרײַין אַבּיסעל װאַסעֵר ' מען לאָזט אַרײַן דיִ קאָלבּעֵ בּיִז דעֵר אױבּעֵר⸗
  ם
פֿלעכֿעֵ פֿוּן װאַסער אוּן מעֶן הריבּט אָן אָנצוּװאַרעֵמעֵן דעֶם ציִליִנדער
פֿוּן אוּנטען. דאָס װאַטער װעֵרט דעֵרהיִצט אוּן װעֶרט דאַמפּף ▯ דעֵר
דאַמפּף הריבּט אָן צוּ דריִקען אוּנטען אױף דעֵר קאָלבּעֵ, װעֵלכֿעֵ
                                                                        ▯
מוּז זיִך אױפֿהוֹיבּען אין דעֵר הוֹיך. דעֵרבּײַ רריִקט דעֶר דאַמפּף מיִט
אַזאַ שטאַרקע קראַפֿט ' אַז אױבּ מען װעֵט איִן דעֵר הוֹיך, אוֹיף דעֵם
צאַפּען פֿוּן דער קאָלבּעֶ, אַרױפֿלעֵגען אַ טשָׂא פֿוּן 60,50 פֿוּנט, װעֵט
                                                                      ־
זיִך צוּזאַמען מיִט דעֵר קאָלבּעֵ אוֹיפֿהױבּעֶן אוֹיך דיִ משא.
       אָבּער דעֶרפֿוּן איִז נאָר אַלץ קײֵן נוּצעֶן ניִשט אַרױסגעֵקוּמעֵן.
אַזאַ צילינדער האָט מעֵן נאָך ניִשט געֵקאָנט אױסניִצעֵן צוּ אַ שטעֵנ⸗
דיִגעֶ אַרבּײַט ' דעֵן דאַן װאָלט דאָך די קאָלבּעֵ ' װאָס הױבּט אױף
דיִ משא ' געֵמוּזט קאָנעֶן זיִך אױך צוּריִק אַראָבּלאָזעֵן ; אוּן װיִ מעֵן
קאָן אריספֿיִהרעֶן אַזאַ זאַך, האָט פּ אַ פּ יִ ן ניִשט געֶקאָנט אוֹיסקלעֶרעֵן '
▯
                                    ▯
              ▯
   ו
                                         ▯
האָטש עֵר האָט זיִך זעֵהר פֿיִעל געֶבּראָכֿעֵן דעֵס מרה. ריִכֿטיִג איִן
דעֵר זעֵלבּעֵר צײַט, װעֵן פּ אַ פּ יִ ן האָט עֵרפֿוּ▯▯עֶן זײַן דאַמפּף⸗
ציִליִנדעֵר, האָט אַנ,אַנדעֵר געֵלעֶהרטעֵר, דעֶר עֵנגלעֵנדעֵר ס אַ ו ו אַ ר יִ,
געמאַכֿט אַ מיִן מאַשיִן ' װאָס האָט געאַרבּײַט מיִט דעֶר היִלף פֿוּן
דאַמפּף אוּן האָט געֵנוּצט אַרױסצוּשעֵפּעֵן װאַסער פֿוּן טיִעפֿעֵ בּרוּנעֵנס ▯
פֿוּן שטײֵנ⸗קױהלעֵנ⸗גרוּבּען אוּן פֿוּן אַנדעֶרעֵ גרוּבּען. דיִעזעֵ מאַשיִן
איִז געֵװעֵן אַ גאַנץ שװערע ' זיִ האָט געֵאַרבּײֵט זעֵהר שלעֶכֿט אוּן
איִז כּלל ניִשט געװעֵן עֵהנליִך אױף דיִ דאַמפּף⸗מאַשיִנען ' װעֶלכֿעֶ
מ▯ר האָבּ▯ הײַנטיגעֶ צײַטעֶן. אָ▯ר דאָך איִז בּאַ▯ו ו אַ ר יִ ' ס אוֹיפֿטדוּ
ניִשט געֵבּליִבּעֶן אָהן נוּצען פֿאַר אַנדעֶרעֶ עֶרפֿיִנדעֶר פֿוּן דאַמפּף⸗
מאַשיגען.
       איִן יאָהר 1712 האָט אַנ,אַנדעֶר
    ▯
עֵנגלעֵנדער' דער שמיעד נ י וּ ק אָ מעֵ ן'
געֵמאַכֿט אַ דאַמפּף⸗פּאָמפּע אױף אַררי▯
צוּשעפּען װאַסער, װעֵלכֿעֵ האָט געאַו⸗
בּ▯יט בּעֶסעֶר פֿוּן אַלעֵ מאַשיִנעֶן, װאָס
מען האָט אױסגעטראַכֿט פֿאַר איִהם.
אָבּער דאָס איִז שױן געֵװען גאַנץ נאַ⸗
טיִרליִך. דען נ י וּ ק אָ מ עֵ ן ' אַ גאַנץ
פֿערשטענדליִכֿעֵר מעֵנש, האָט זיִך בּעֵ⸗
נוּצט מיִט אַלעֵס בּעסטעֵ, װאָס עֵר
האָט געֶפֿוּנעֵן איִן פּ אַ פּ יִ נ, ס אוּן ס אַ⸗
ו ו אַ ר יִ, ס עֵרפֿיִנדוּנגען ; דעֵרנאָך האָט
עֵר צו זײֵעֵרעֵ אױפֿטהוּען אריסגעטראַכֿט
נאָך פֿיִעל נײַעֵס, אײֵגעֵנס, אוּן אַזױ ▯ ▯
האָט ער אױפֿגעֵבּױט אַ װאױלעֵ מאַשיִן פּאַפּינס דאַמטף▯ציליִנדער.
פֿאַר י עֵ נ עֵ צ ײַ ט עֵ ן. איִצט װעֵרט שױן נ י וּ ק אָ מ עֵ נ, ס מאַשיִן איִ1
עֶרגעֵץ ניִשט בּעֵנוּצט. ▯ האָט שױן לאַנג אױסגעֶלעֵבּט איִהר צײַט
אוּן איִז פֿעֶרטריִבּעֶן געֶװאָרעֶן דוּרך אַנ,אַנרעֵרעֵר ' אַ װיִרקליִכֿעֶו
                                   10 ▯
                            ▯
                                            ▯
דאַמפּף⸗מאַשין. דאָך לרינט צוּ רעֶדען װעֵ▯ען איִ▯ר אַ פּאָר װעֵרטעֶר'
דעֵן גלײַיך נאָך איִהר, אין אַ גאַנץ קוּרצעֵ צײַט אַרוּם, איִז שוֹין עֶר▯
פֿוּנדען געֵװאָרען דיִ בּעריִהמטעֵ מאַשין, װעֶלכֿעֶ בּרײֵגגט דעֵם מעֶנ⸗
שעֶן דיִ גרעסטע נוּצען בּיִז הײַנטיִגעֶן טאָג.
       פֿאָלגענדעס בּיִלד שטעֵלט
פֿאָר נ י▯וּ ק אָ מ עֵ נ ס מאַשין.
אוּנטער'ן קעסעל ▯, איִן װעֵלכֿען ▯
עֵס איִז אָנגעֵגאָסען װאַסער,
             ▯ ▯
ךוערט געמ▯כט אַ פּ▯יער, ךד — ▯
דאַמפּף כֿוּן קעסעל געֵהט⸗דוּרך
דוּרך אַ רעהרעל איִן דעֶם דאַמפּף▯
                      —
צילינדעֵר ▯, דריִקט פּוּן אוּנטען
אַרױף⸗אױף דעֵר קאָלבּע ▯ אוּן
הױבּט זיִ אױף. צוּזאַמען מיִט ▯
▯▯▯ ▯יַו▯▯▯▯▯ױ▯▯יִ▯יִ▯▯ױן▯▯ױקעֶם בּאַלק▯יוּ▯:▯▯▯▯▯:ש▯▯., װעֶלכֿעֶר
איז צוּגעֵקעטעֶלט צוּ דעֵר קאָלבּעֵ. װיִ נאָר דיִ קאָלבּעֶ דעֶרגעֵהט בּיִ▯
צו'ם ציִליִנדעֵר איִן דער הױך, נעֵהמט▯ יִאָס ייִנגעֶל, װאָס שטעֵהט
נעבּעֵן מאַשיִן ' אוּן עֵפֿענט דעֵם קראַן (▯) ' אוּן דאָס קאַלט▯
װאַסער פֿוּן צעֵבּער ▯ װערט דוּרך אַ רעֵהרעֵל אַרײַנגעֶגאָסעֶן איִן.
צילינדער דוּרך דעֵר לאָך ▯. דאָס קאַלטעֵ װאַסעֶר קיִהלט⸗אָבּ דעֶס
דאַמפּף ; דער דאַמפּף אַלײֵן װערט צוּריִק װאַסעֵר, זײַן קראַפֿט װעֵרט
פֿערשרואוּנךעֶן, אוּן דיִ קאָלבּעֵ▯ לאָזט זיִך אַראָבּ ; צוּזאַמען מיִט דעֵר
                                           ▯
קאָלבּע לאָזט זיִך אױך אַראָבּ דעֵר רעכֿטעֵר פֿליִעגעֶל פֿוּן בּאַלקעֶן.
ודען די קאָלבּע לאָזט זיִך אַראָבּ, דריִקט זיִ אױף דאָס װאַסעֵר, װאָס
װערט אַרײַינגעֵלאָזען איִן ציִליִנדעד, אוּן יאָגט עֶס אַרוֹיס פֿוּן
צילינרער דוּרך דעֵר לאָך ▯ אין דאָס רעֵהרעֵל 0. דאַן װעֵרט דעֶר
קראַן פֿ—וּן קעסעֶל װיִעדעֵר אױפֿגעעפֿענט, אוּן דעֵר דאַמפּף רײַסט זיך
װיעדעֵר אַרײַן איִן ציִליִנדעֶר ךוּרך דעֵר לאָך ▯ ' דריִקט אױף ▯ דעֶר
                                    ▯ ▯
                                   ▯ 1
                                              ▯
                                                                    ▯—▯—▯
                                                                    ▯ן▯
קאָלבּעֵ הױבּט זיִ אוֹיף ' אוּן מיִט איִהר צוּזאַמײַן הױבּט זיך אריך
אױף דעֵר רעֵכֿטעֵר פֿל▯עגעֶל פֿוּן בּאַלקעֵן. אױף אַזאַ אוֹפּן הריבּט זיך
דיִ קאָלבּע פֿוּן דעֵר מאַ▯ין אַלעֵ מאָל אַרױף אוּן אַראָבּ ' אַרריף אוּן
▯אַראָבּ ' אוּן דעֵרבּײַ צװיִנגט זיִ אױך דעֶם בּאַלקעֶן זיִך צוּ בּעװעֶגען ;
אוּן ▯וּ,ם בּאַלקען איז צוּגעֶקעטעלט אַ פּאָמפּעֵ (1, ▯), װעֵלכֿעֶ איִז
▯רײַינגעֵשטעלט אין אַ טיעפֿען בּרוּנען ' פֿוּן װעֵלכֿעֶן מען דאַרף אַרױס⸗
שעפּעֵן דאָס װאַסעֵר. װעֵן דער בּאַלקעֵן פֿוּן מאַשיִן בּעֶװעֵגט זיִך
אַרױף אוּן אַראָבּ ' אַרבּײַט אױך דיִ פּאָמפּעֵ ' שטעֵלט מעֶן דיִ מאַשיִן ▯
▯בּ ' הערט אױף אױך דיִ פּאָמפּע איִהר אַרבּײַט.
       מעֶהר װיִ 50 יאָהר האָבּען דיִ מענשעֵן זיִך בּעֵנוּצט מיִט
▯נ י וּ ק אָ מ עֶ נ ס מאַשיִנעֵן. דיִ גאַנצעֵ צײַט האָט מעֶן זײֵ געֵהאַלטעֵן
פֿאַר דיִ בּעֵסטעֵ מאַשיִנעֶן איִן דעֵר װעלט, חאָטש זײֵ האָבּעֵן געֵ⸗
אַרבּײַיט זעֵהר פּאַמעֶלעֶך, מיִט אַ שרעקליִכֿע סקריִפּעֵרײַ, פֿײַפֿעֵרײַ '
▯עֶדױש, אַסאָל האָכֿען זײֵ זיִך גאָר אַװעֵקגעֶשטעלט אָהן אַ שוּם פֿער⸗
שטענרליכֿעֶ סבּה, אַמאָל זעֵנעֵן זײֵ געֵגאַנגען געשװינדעֶר, אַמאָל
▯אַמעֶלעֵכֿעֶר ' ריִכֿטיִג װיִ זײֵ װאָלטעֶן ניִשט געֵװעֵן קײַן מאַשיִנעֵן '
װאָס מעֵנשעֵן פֿיִהרען ' נאָר קאַפּריִזנעֵ פֿעֵרד. אָבּעֵר איִן יענעֵר
▯צײַיט האָבּעֵן דיִ מעֵנשען װעֶגעֶן קײַן בּעֶסערע מאַשינען ניִשט געװאוּסט '
און קײֵנעֶם איִז אפּילוּ איִן קאָפּ ניִשט אײַנגעֵפֿאַלעֵן ' אַז איִן גיִכֿען
װעֶט קוּמעֵן אַ סוף צוּ ניוּקאָמעֵנס מאַשיִן, אוּן אױף איִהר אָרט װעֶט
קוּמעֶן אַנ,אַנדעֶרעֶ, פֿיעל פֿאָלשטעֶנדיִגעֵרעֶ דאַמפּף⸗מאַשיִן.
 ▯
                                                                            ▯